Józef Flawiusz

WOJNA ŻYDOWSKA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

KSIĘGA PIERWSZA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

ROZDZIAŁ XVI

ROZDZIAŁ XVII

ROZDZIAŁ XVIII

ROZDZIAŁ XIX

ROZDZIAŁ XX

ROZDZIAŁ XXI

ROZDZIAŁ XXII

ROZDZIAŁ XXIII

ROZDZIAŁ XXIV

ROZDZIAŁ XXV

ROZDZIAŁ XXVI

ROZDZIAŁ XXVII

ROZDZIAŁ XXVIII

ROZDZIAŁ XXIX

ROZDZIAŁ XXX

ROZDZIAŁ XXXI

ROZDZIAŁ XXXII

ROZDZIAŁ XXXIII

KSIĘGA DRUGA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

ROZDZIAŁ XVI

ROZDZIAŁ XVII

ROZDZIAŁ XVIII

ROZDZIAŁ XIX

ROZDZIAŁ XX

ROZDZIAŁ XXI

ROZDZIAŁ XXII

KSIĘGA TRZECIA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

KSIĘGA CZWARTA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

KSIĘGA PIĄTA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

KSIĘGA SZÓSTA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

KSIĘGA SIÓDMA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

WOJNA ŻYDOWSKA

Józef Flawiusz

KSIĘGA PIERWSZA

1. Wojnę, którą toczyli Żydzi z Rzymianami - a była to największa wojna nie tylko z tych, które zdarzyły się za naszej pamięci, lecz zapewne także z tych, które znamy z opowiadań, jak to miasta zmagały się z miastami lub też narody z narodami - różnie historycy przedstawiają. Jedni, nie będąc sami świadkami wydarzeń, zebrali chaotyczne i sprzeczne z sobą opowieści, które zasłyszeli i opisują je na sposób sofistyczny, drudzy wprawdzie patrzyli na rozgrywające się wypadki, lecz fakty ukazali w fałszywym świetle już to z chęci przypodobania się Rzymianom, już to z nienawiści do Żydów. Pisma ich przeto pełne są bądź oskarżeń, bądź pochwał, lecz zgoła nie ma w nich rzetelności w relacjonowaniu faktów. Ja tedy Józef, syn Mattiasa [Hebrajczyk z pochodzenia], kapłan jerozolimski, który z początku sam walczyłem z Rzymianami, a później stałem się przymusowym świadkiem zdarzeń, postanowiłem dać poddanym cesarstwa rzymskiego opowiadanie przełożone na język grecki z tego dzieła, które poprzednio ułożyłem w ojczystym języku i posłałem barbarzyńcom w górnych krainach.

2. W czasie bowiem, kiedy doszło do wybuchu tego, jak powiedziałem, największego buntu, państwo rzymskie trawiła choroba wewnętrzna. Tymczasem u Żydów wykorzystało tę niespokojną sytuację i wznieciło powstanie stronnictwo rewolucyjne, które pod względem posiadanych sił i środków stało wówczas u szczytu. A gdy niepokoje te przybrały wielkie rozmiary, jedni wiązali z tym nadzieję, że zawładną całą wschodnią częścią cesarstwa, drudzy zaś żyli w obawie, że ją utracą. Żydzi liczyli na to, że wraz z nimi powstaną także ich pobratymcy zza Eufratu, gdy tymczasem Rzymian trzymali w szachu sąsiedni Gallowie, a Celtowie także nie siedzieli spokojnie. Po śmierci Nerona powstało ogólne zamieszanie i wielu uznało, że nadeszła odpowiednia chwila, by sięgnąć po najwyższą władzę, a wojsku, które spodziewało się korzyści, miła była myśl o zmianie stosunków. Wydawało mi się rzeczą absurdalną pozwolić, by prawda o tak ważnych wydarzeniach została wypaczona i żeby Grecy i ci Rzymianie, którzy nie brali udziału w walce, pozostali w nieświadomości tych faktów, zdani jedynie na opowieści pełne pochlebstw i zmyśleń, podczas gdy Partowie i Babilończycy, najbardziej odległe szczepy arabskie, nasi pobratymcy zza Eufratu i mieszkańcy Adiabeny mieli możność, ponieważ sam się o to postarałem, dokładnie dowiedzieć się, jak doszło do wojny, przez jakie piekło cierpień ona wiodła i jaki był jej koniec.

3. Otóż pisarze ci mają czelność mienić swoje dzieła historycznymi, choć nie tylko nie podają w nich rzetelnych wiadomości, ale nawet, moim zdaniem, w ogóle nie osiągają celu, który sobie postawili. Pragnąc bowiem przedstawić wielkość Rzymian, stale wyrażają się z lekceważeniem o czynach dokonanych przez Żydów i starają się je pomniejszyć. Nie mogę jednak sobie wyobrazić, jak można by uznać za wielkich tych, co pokonali słabych. Pisarzy owych przy tym nie obchodzi ani to, jak długo trwała wojna, ani jak liczne były zastępy toczącego ciężkie boje wojska rzymskiego, ani wreszcie jak znakomici dowodzili nimi wodzowie, którzy musieli niemało ponieść trudów pod murami Jerozolimy. I jeśli pomniejsza się ich sukcesy, to, zdaniem moim, tym samym odziera się ich ze sławy. 

4. Nie mam zamiaru iść o lepsze z tymi, co wynoszą pod niebiosa potęgę Rzymian, i ze swej strony wywyższać wszystko, czego dokonali moi rodacy, lecz pragnę rzetelnie przedstawić czyny jednej i drugiej strony. Nie mogę wszakże, gdy wspominam te wydarzenia, ukryć własnego stanu ducha i folgując swoim uczuciom, nie zapłakać nad niedolą mojej ojczyzny. Bo że do zguby doprowadziły ją waśnie wewnętrzne i że to właśnie tyrani żydowscy zmusili Rzymian do wkroczenia wbrew ich chęci i ściągnęli na [święty] Przybytek ogień, świadkiem niechaj będzie sam Cezar Tytus, który dokonał dzieła zburzenia. Wszak on w czasie całej tej wojny litował się nad ludem zdanym na łaskę i niełaskę buntowników i wielekroć rozmyślnie odwlekał chwilę zdobycia miasta, przedłużając czas trwania oblężenia, aby winowajcy mogli się opamiętać. Jeżeli zaś kto chciałby zarzucić, że zbyt surowo oceniamy tyranów lub ich rozbójnicze bandy, albo że opłakujemy nieszczęścia ojczyzny, niechaj wybaczy uczucia, które nie godzą się z charakterem dzieła historycznego. Albowiem miastu naszemu, jedynemu ze wszystkich, które znajdują się pod panowaniem rzymskim, przypadło w udziale wznieść się na wyżyny największej szczęśliwości i stoczyć się znowu na samo dno upadku. W moim przekonaniu wszystkie nieszczęścia, jakie zna cała historia ludzkości, bledną w porównaniu z tymi, które dotknęły Żydów. Trudno się też oprzeć uczuciom goryczy, bo za to odpowiedzialności nie ponosi nikt z obcego plemienia. Jeśli ktoś miałby mi bardzo za złe to uleganie sentymentom, niechaj tylko same fakty poczyta za odnoszące się do historii, a żale przypisze osobie samego dziejopisa. 

5. I ja może miałbym słuszne powody do krytykowania uczonych greckich, którzy będąc świadkami wydarzeń tak niezwykłych, że w porównaniu z nimi zupełnie bledną wojny prowadzone w dawnych czasach, występują jedynie w roli krytyków, obrzucając błotem tych, co podejmują na tym polu rzetelny trud. Jeśli nawet sami górują nad nimi swoim stylem, to ustępują im pod względem rzeczowego podejścia. Opisują oni czyny Asyryjczyków i Medów, jak gdyby w opowiadaniach starożytnych historyków nie były one należycie przedstawione. Tymczasem nie dorównują owym autorom ani siłą wyrazu, ani obiektywnością poglądów. Albowiem każdy z tamtych wkładał sporo trudu w sprawę opisania dziejów współczesnych, a okoliczność, że był naocznym świadkiem wydarzeń, dawała opowiadaniu większą jasność, kłamstwo zaś w oczach tych, co znali prawdę, uchodziło za rzecz haniebną. Zaiste, utrwalenie w pamięci tego, co jeszcze [nie] zostało opisane, i przekazywanie potomności zdarzeń swoich czasów są rzeczą chwalebną i godną uznania. Nie ten jednak zasługuje na miano rzetelnego pisarza, który ogranicza się do przerobienia planu i układu cudzego dzieła, lecz ten, który potrafi wnieść coś nowego i nadać swemu opowiadaniu własny kształt. Co do mnie, to jako człowiek z obcego narodu oddaję w ręce Greków i Rzymian z niemałym nakładem środków i wysiłku ułożone dzieło, upamiętniające wielkie czyny. A co się tyczy rdzennych Greków, to przy ubijaniu interesów handlowych i w sprawach sądowych otwierają się im usta i rozwiązują języki, lecz w dziedzinie historii, gdzie trzeba mówić prawdę i żmudnym wysiłkiem gromadzić fakty, stają się niemymi, pozostawiając opisywanie czynów swoich władców ludziom miernym i źle poinformowanym. Niechaj więc przynajmniej u nas prawda historyczna będzie w poszanowaniu, skoro nie dbają o nią Grecy.

6. Opowiadać dawne dzieje Żydów, jakim byli narodem, w jakich okolicznościach wyszli z Egiptu i jakie krainy przemierzyli w swoich wędrówkach, jakie kolejno zajmowali ziemie i jak z nich potem ustępowali - wydaje mi się w tej chwili rzeczą niestosowną. Byłoby to zresztą zbędne, skoro wielu Żydów przede mną dokładnie opisało dzieje naszych przodków i owe dzieła niektórzy Grecy przełożyli na swój język, niewiele odbiegając od prawdy. Zacznę więc opowiadanie od tego momentu, w którym zatrzymali się autorzy opisujący owe czasy i nasi prorocy. Z następnych wydarzeń opiszę szczegółowo i jak najrzetelniej potrafię wojnę, którą sam przeżyłem, a to, co się działo, zanim przyszedłem na świat, omówię tylko pobieżnie. 

7. Opowiem więc, jak Antioch, zwany Epifanesem, zajął szturmem Jerozolimę i po trzech latach i sześciu miesiącach władania miastem został wypędzony z kraju przez synów Asamonajosa; następnie jak ich potomkowie, wiodący spory o władzę królewską, doprowadzili do wmieszania się w te sprawy Rzymian i Pompejusza. Dalej będę mówił o tym, jak syn Antypatrowy Herod obalił ich rządy, przyzwawszy na pomoc Sosjusza, jak lud podniósł bunt po śmierci Heroda, kiedy władzę cesarską nad Rzymianami sprawował August, a prowincją zarządzał Kwintyliusz Warus, jak wybuchła wojna w dwunastym roku panowania Nerona, co wydarzyło się za Cestiusza i do jakich ziem wtargnęli Żydzi po swoich pierwszych wystąpieniach zbrojnych. 

8. Następnie przedstawię, jak obwarowali oni okoliczne miasta, a Neron, zaniepokojony o losy państwa wskutek klęsk poniesionych przez Cestiusza, powierzył dalsze prowadzenie wojny Wespazjanowi; dalej - jak ten wraz ze starszym ze swoich synów najechał krainę żydowską, jak silne wiódł z sobą zastępy rzymskie i wojska posiłkowe, które podjęły trud walki w Galilei, i jak zajmował tam miasta bądź łamiąc całkowicie ich opór siłą, bądź opanowując je w drodze układów. W tym miejscu opowiem o karności wojennej Rzymian i wyszkoleniu legionów, rozległości i właściwościach obu części Galilei, o granicach Judei jako też osobliwościach kraju, jego jeziorach i źródłach i wreszcie dokładnie opiszę losy każdego z zajętych miast, tak jak to sam widziałem lub przeżyłem. Bo i z własnych przejść niczego nie zataję, skoro będę zwracał się do osób, które je znają. 

9. Dalej będzie mowa o tym, jak w chwili, gdy sprawy przybrały dla Żydów niepomyślny obrót, umarł Neron, a Wespazjan, który już wyruszył był na Jerozolimę, musiał zawrócić z drogi wskutek wyniesienia go do godności cesarskiej, jakie znaki zapowiadały mu to wyniesienie, do jakich zaburzeń doszło w Rzymie, jak on, wbrew swej woli obwołany cezarem przez żołnierzy, udał się do Egiptu, aby ująć ster rządów, jak doszło do wojny domowej wśród Żydów, jak tyrani opanowali władzę i jakie wiedli ze sobą spory.

10. Potem opowiem, jak Tytus opuścił Egipt i ponownie wkroczył do naszego kraju, w jaki sposób, gdzie i jak liczne ściągnął wojska, w jakiej sytuacji znajdowało się rozdzierane waśniami miasto w chwili jego nadejścia, jakie przypuszczał na nie ataki i ile wzniósł wałów.

Dalej czytelnik dowie się o zasięgu potrójnej linii murów i ich rozmiarach, o stanie obronnym miasta, planie świątyni i Przybytku, a nadto jeszcze o dokładnych wymiarach tych budowli i ołtarza, o niektórych zwyczajach świątecznych, siedmiu stopniach oczyszczenia, funkcjach religijnych kapłanów oraz o ich szatach i szatach arcykapłana, a do tego dojdzie jeszcze opis miejsca "świętego świętych". Niczego nie będę taił ani niczego nie dodam do faktów, które już zostały wyświetlone.

11. Z kolei przedstawię, jak tyrani okrutnie obchodzili się ze swymi rodakami, a jak Rzymianie okazywali łaskawość względem ludzi z obcego plemienia, i jak Tytus, pragnąc ocalić miasto i Przybytek, wzywał powstańców do pertraktacji. Opiszę także dokładnie, przez jakie cierpienia i nieszczęścia musieli ludzie przejść czy to wskutek wojny, czy buntu lub głodu, aż dostali się do niewoli. Nie pominę również niedoli dezerterów ani kar wymierzanych jeńcom. Następnie opowiem, jak Przybytek stał się pastwą płomieni wbrew woli Cezara, ile świętych skarbów jeszcze wydarto płomieniom, jak padło całe miasto, jakie znaki i niezwykłe zjawiska to zapowiadały, jak pojmano tyranów, jak wielka była liczba zaprzedanych w niewolę i jakie były dalsze losy poszczególnych jeńców. Dalej -jak Rzymianie łamali ostatnie punkty oporu i burzyli twierdze w innych miejscach, jak Tytus objeżdżał cały kraj, zaprowadzając w nim ład, oraz jak powrócił do Italii i odbył triumf.

12. Całą tę treść ująłem w siedmiu księgach. Tym, którzy znają fakty i byli naocznymi świadkami wydarzeń tej wojny, nie dałem żadnego powodu do tego, aby mnie potępiali lub oskarżali, ponieważ dzieło to napisałem dla ludzi miłujących prawdę, a nie w celu dostarczania rozrywki czytelnikom. Opowiadanie zacznę od wypadków, które wymieniłem na początku przeglądu treści.

ROZDZIAŁ I

1. W czasie, kiedy Antioch, zwany Epifanesem, wiódł spór z Ptolemeuszem VI o zwierzchnictwo nad całą Syrią, wśród przedniej szych Żydów powstały niesnaski, których źródłem była rywalizacja o najwyższą władzę w państwie. Żaden bowiem z wysoko postawionych mężów nie chciał podlegać innym, mającym równie wysoką pozycję. Wtedy to Oniasz, jeden z arcykapłanów, wziął górę nad innymi i wypędził synów Tobiasza z miasta. Ci zaś schronili się do Antiocha, którego gorąco nakłaniali, aby korzystając z ich usług jako przewodników wkroczył do Judei. Król, żywiąc taki zamiar od dawna, dał się przekonać i wyruszywszy na czele mnogiego wojska, zajął miasto szturmem. Krwawo rozprawił się ze stronnikami Ptolemeusza i zostawił żołnierzom całkowicie wolną rękę w plądrowaniu miasta, a sam nawet złupił Przybytek i na okres trzech lat i sześciu miesięcy wstrzymał nieprzerwanie co dzień składane ofiary. Arcykapłan Oniasz zbiegł do Ptolemeusza i otrzymawszy od niego miejsce w obwodzie Heliopolis, założył w nim miasteczko na wzór Jerozolimy oraz wzniósł przybytek podobny do tamtejszego. O tej sprawie opowiemy jeszcze w odpowiednim miejscu.

2. Antiocha nie zadowoliło ani tak niespodziewane zawładnięcie miastem, ani jego splądrowanie, ani tak wielka masakra. Działając pod wpływem niepohamowanych namiętności i dobrze pamiętając o trudach poniesionych podczas oblężenia, zmuszał Żydów, aby łamiąc prawo ojczyste pozostawiali niemowlęta nie obrzezanymi i składali na ołtarzu ofiary ze świń. Zarządzenia te spotkały się z powszechnym oporem, który najwybitniejsi przypłacili życiem. Na domiar złego Antioch przysłał jako dowódcę załogi Bakchidesa, który przy swojej naturalnej skłonności do okrucieństwa otrzymywał jeszcze bezbożne zalecenia i nie znał granic w czynieniu bezprawia. Brał kolejno na tortury co znakomitszych obywateli i dzień po dniu dawał publicznie miastu odczuć naocznie jego klęskę, a gdy przebrała się miara zbrodni, w końcu doprowadził uciemiężonych do tego, iż odważyli się wziąć odwet.

3. Tak więc Mattias, syn Asamonajosa, jeden z kapłanów pochodzący ze wsi o nazwie Modein, uzbroiwszy się razem z członkami rodziny - a miał pięciu synów - zgładził Eakchidesa, posługując się nożami. Nie czując się jednak bezpiecznie ze względu na zbyt silną załogę, natychmiast uszedł w góry. Lecz gdy przystało doń wielu zwolenników spośród ludu, nabrał odwagi i porzucił góry, a po stoczeniu zwycięskiej bitwy z wodzami Antiocha wypędził ich z Judei. Sukces ten utorował mu drogę do władzy, a uwolnienie się od cudzoziemców sprawiło, iż sprawował ją zgodnie z wolą rodaków. Umierając przekazał rządy starszemu ze swych synów, Judzie.

4. Juda, licząc się z tym, że Antioch nie będzie siedział spokojnie, zaczął werbować ludność tubylczą do swego wojska i pierwszy zawarł układ przyjaźni z Rzymianami. Gdy zaś Epifanes znowu najechał jego kraj, energicznie nań natarł i zmusił go do odwrotu. Rozgrzany tym sukcesem zaatakował garnizon w mieście (nie był jeszcze bowiem wypędzony) i wyparłszy żołnierzy z Górnego Miasta, zepchnął ich do Dolnego (ta część miasta nazywa się Akra). Po opanowaniu świątyni oczyścił cały ten obszar i opasał murem. Kazał też sporządzić nowe naczynia do obrzędów religijnych i wniósł je do Przybytku, gdyż poprzednie zostały zbezczeszczone. Zbudował także inny ołtarz oraz wznowił składanie ofiar. I tak właśnie miasto znów przybierało swój święty charakter, gdy tymczasem zmarł Antioch, zostawiając jako spadkobiercę swego królestwa i wrogości do Żydów syna Antiocha.

5. Ten przeto zebrał siły liczące pięćdziesiąt tysięcy wojska pieszego, około pięć tysięcy jazdy i osiemdziesiąt słoni i ciągnął przez Judeę aż do jej części górzystej. Kiedy zajął miasteczko Betsuron, w miejscowości zwanej Betsacharia, gdzie jest tylko wąskie przejście, zastąpił mu drogę Juda ze swoimi zastępami. Zanim jeszcze starły się szeregi obu stron, jego brat Eleazar spostrzegł wśród słoni jednego niezwykle wysokiego, dźwigającego olbrzymią wieżę i chronionego złocistym pancerzem. Sądząc, że siedzi na nim sam Antioch, wybiegł daleko przed własne linie, przebił się przez ciżbę wrogów i dotarł aż do słonia. Nie mogąc jednak dosięgnąć domniemanego króla, gdyż ten znajdował się zbyt wysoko, ugodził zwierzę mieczem w brzuch, zwalił je na siebie i przygnieciony ciężarem wyzionął ducha. I tym sposobem niczego więcej nie dokazał, prócz tego, że pragnął dokonać wielkiego czynu, stawiając sławę nad życie. Tymczasem jeździec jadący na słoniu okazał się zwykłym żołnierzem. Gdyby zresztą przypadkiem był nim sam Antioch i tak śmiałek ów niczego by więcej nie osiągnął, jak pozostawienie wrażenia, że wybrał śmierć jedynie w nadziei, iż dokona wspaniałego czynu. Dla brata był to znak zapowiadający wynik całej bitwy. Chociaż bowiem Żydzi stawiali zacięty i wytrwały opór, jednak wojska królewskie, górujące liczbą i mające szczęście po swojej stronie, wyszły zwycięsko. Juda poniósł ciężkie straty w ludziach i zbiegł z resztą żołnierzy do okręgu Gofny, Antioch natomiast wkroczył do Jerozolimy, gdzie zatrzymał się ledwie kilka dni z powodu braku żywności, po czym wycofał się zostawiając załogę, jaką uznał za dostatecznie silną, a resztę swego wojska odprowadził do Syrii na leże zimowe.

6. Po wycofaniu się króla Juda nie spoczął na laurach. Gdy skupiły się przy nim liczne zastępy rodaków, sam jeszcze do tego zebrał żołnierzy, którzy ocaleli po walce, i wydał bitwę wojskom Antiocha w pobliżu wsi Akedasa. Tu wyróżnił się w boju i sporo nieprzyjaciół położył trupem, lecz sam także poległ. Kilka dni później zginął również jego brat, Jan, padając ofiarą spisku uknutego przez zwolenników Antiocha.

ROZDZIAŁ II

1. Następcą jego został brat Jonates. Oprócz innych kroków, które poczynił, aby się zabezpieczyć przed własnymi ziomkami, umocnił także swoją władzę, zawierając układ przyjaźni z Rzymianami, oraz doprowadził do pojednania się z synem Antiocha. Wszelako to wszystko nie wystarczyło do zapewnienia sobie bezpieczeństwa. Albowiem tyran Tryfon, który był opiekunem młodego Antiocha i już poprzednio spiskował przeciw niemu, usiłował pozbyć się jego przyjaciół. Przeto kazał podstępnie pochwycić i uwięzić Jonatesa, gdy ten zjawił się z nielicznymi towarzyszami u Antiocha w Ptolemaidzie, po czym ruszył na Judeę. Odparty następnie przez Szymona, brata Jonatesa, i rozwścieczony poniesioną klęską, skazał swego jeńca na śmierć.

2. Szymon, który sprawną ręką ujął ster rządów, podbił pobliskie miasta Gazarę, Joppę i Jamnie oraz po pokonaniu załogi zrównał Akrę z ziemią. Następnie wystąpił jako sprzymierzeniec Antiocha przeciwko Tryfonowi, którego król oblegał w Dorze, zanim przedsięwziął wyprawę na Medów. Chociaż Szymon dopomógł w obaleniu Tryfona, jednak nie zdołał pohamować przez wzgląd na siebie chciwości króla. Niedługo potem bowiem Antioch wysłał z wojskiem wodza swojego Kendebajosa, aby pustoszył Judeę i zmusił Szymona do uległości. Ten mimo podeszłego wieku prowadził wojnę z iście młodzieńczą energią. Synów swoich wysłał z najwaleczniejszymi mężami przodem, a sam zabrał część sił i nacierał na innym odcinku. W różnych miejscach, między innymi w górach, urządzał zasadzki i we wszystkich przedsięwzięciach odnosił sukcesy. Po wspaniałym zwycięstwie został mianowany arcykapłanem. Wyzwolił on Żydów spod panowania macedońskiego, które trwało sto siedemdziesiąt lat.

3. I on tak samo zginął, mianowicie w czasie uczty jako ofiara spisku uknutego przez zięcia Ptolemeusza. Ten uwięził także żonę Szymona z dwoma synami i wysłał ludzi, aby zabili trzeciego, Jana, który zwał się też Hirkanem. Młodzieniec jednak, ostrzeżony o ich zbliżaniu się, szybko pomknął do miasta, licząc przede wszystkim na naród pomny czynów jego ojca oraz czujący do Ptolemeusza nienawiść z powodu jego nadużyć. Ten także podążył do miasta, aby wejść inną bramą, jednak naród go odrzucił, przyjąwszy przedtem z wielką skwapliwością Hirkana. Toteż natychmiast wycofał się do jednej z twierdz położonych powyżej Jerycha, zwanej Dagon. Tymczasem Hirkan objął urząd arcykapłański piastowany przez jego ojca i po złożeniu ofiary Bogu spiesznie ruszył na Ptolemeusza, pragnąc przyjść z pomocą swojej matce i braciom.

4. Kiedy szturmował twierdzę, miał ogólną przewagę, lecz słabą jego stroną było uleganie szlachetnym uczuciom. Otóż Ptolemeusz, ilekroć był już bliski poddania się, wyprowadzał matkę i braci na dobrze widoczne miejsce na murze i katował ich, grożąc przy tym, że strąci ich w dół, jeśli Hirkan natychmiast się nie oddali. Na ten widok nad gniewem Hirkana górę brały uczucia litości i lęku. Lecz matka, której ducha nie zmogły ani tortury, ani groźba śmierci, wyciągając ręce zaklinała syna, aby nie dał się żadną miarą zmiękczyć zadawanym jej gwałtem i nie oszczędzał bezbożnika. Milsza będzie bowiem jej śmierć z ręki Ptolemeusza niż życie wieczne, jeśli tylko on poniesie karę za zło, które wyrządził ich domowi. Kiedy więc Jan był pod wrażeniem mężnej postawy matki i słuchał jej błagania, rwał się do szturmu, lecz znów, gdy miał przed oczyma katusze i udręki, jakie znosiła, mięknął i nie mógł się oprzeć przygnębieniu. Tak przeciągało się oblężenie, aż nadszedł rok spoczynku, który Żydzi święcą co siedem lat, tak jak siódmy dzień tygodnia. Uwolniony takim sposobem od oblężenia Ptolemeusz zabił braci Jana wraz z jego matką i zbiegł do Zenona o przydomku Kotylas. Ten był samowładcą Filadelfii. 

5. Rozwścieczony ciosem zadanym mu przez Szymona, Antioch poprowadził swoje wojsko na Judeę i rozłożywszy się pod Jerozolimą, począł oblegać Hirkana. Ten zaś otworzył grób Dawida, który był najbogatszy z królów, i zabrał stamtąd skarb wartości ponad trzech tysięcy talentów. Z sumy tej wypłacił Antiochowi trzysta talentów i skłonił go do zaniechania oblężenia, a za pozostałą część zaczął, jako pierwszy wśród Żydów, utrzymywać wojska najemne. 

6. Kiedy Antioch później wyprawił się na Medów, dał przez to Hirkanowi sposobność, by mógł wziąć odwet. Toteż ów natychmiast uderzył na miasta syryjskie uważając, że zastanie je - jak też istotnie było - ogołocone ze zdatnego do walki wojska. Takim sposobem wziął pod swoją władzę Medabę i Samagę z miastami sąsiednimi, następnie Sykimę, Argarizim (Garizim) i jeszcze plemię Chutejczyków, rozsiadłe wokół świątyni zbudowanej na wzór jerozolimskiej. Zajął też wiele innych miast w Idumei, wśród nich Adoreos i Marisę. 

7. Dotarł nawet do Samarii - jest tam teraz założone przez króla Heroda miasto Sebaste - i ze wszystkich stron otoczył ją wałem, poruczając zadanie oblegania synom swoim, Arystobulowi i Antygonowi. Gdy zaś ci przystąpili do dzieła z całą bezwzględnością, mieszkańcy miasta tak wielki cierpieli głód, że szukali wprost niewiarygodnych rzeczy do jedzenia. Wezwali na pomoc Antiocha o przydomku Aspendios, który chętnie spełnił ich prośbę, lecz pobity przez wojska Arystobula i ścigany przez braci aż do Scytopolis zdołał jednak umknąć. Bracia natomiast zwrócili się przeciwko Samarytanom i znów zamknęli mieszkańców w obrębie murów, a po zajęciu miasta obrócili je w perzynę, ludność zaś zaprzedali w niewolę. Ponieważ odnoszone sukcesy nie ostudziły ich zapału, przeto pomaszerowali z wojskiem do Scytopolis, które zniszczyli, i złupili całą krainę z tej strony góry Karmel.

8. Zawiść wzbudzona szczęśliwymi przedsięwzięciami Jana i jego synów stała się zarzewiem buntu mieszkańców kraju, którzy występując przeciwko nim na masowych wiecach, nie spoczęli, aż rozniecili płomień otwartej wojny i sami doznali klęski. Resztę swoich dni Jan dokonał w szczęśliwych okolicznościach i po wspaniałych rządach, które sprawował pełne trzydzieści lat, zmarł pozostawiając pięciu synów. Zasługuje on na miano prawdziwie szczęśliwego i nie było, jeśli chodzi o jego osobę, żadnego powodu do uskarżania się na los. Sam bowiem skupił w swojej osobie dające mu bezwzględną przewagę zakresy działania: najwyższą władzę, urząd arcykapłański i dar proroczy. Bóg bowiem mówił do niego i dlatego żadne z przyszłych wydarzeń nie były przed nim zakryte. On też przewidział i przepowiedział, że jego dwaj starsi synowie nie utrzymają się przy władzy. Warto opowiedzieć o ich tragicznym losie i pokazać, jak daleko im było do szczęścia swego ojca.

ROZDZIAŁ III

1. Otóż po śmierci ojca najstarszy z nich, Arystobul, zmienił formę rządów na władzę monarszą i pierwszy włożył diadem królewski po czterystu siedemdziesięciu jeden latach i trzech miesiącach od czasu, kiedy naród wyzwolony z niewoli babilońskiej powrócił do swego kraju. Z braci swych najbliższego sobie według starszeństwa Antygona, do którego zdawał się być przywiązany, traktował jak równego sobie godnością, a pozostałych kazał związać i osadzić w więzieniu. Więzy nałożył również swojej matce, która wiodła z nim spór o prawo do tronu - ją bowiem Jan pozostawił jako władczynię państwa i w swoim okrucieństwie posunął się tak daleko, że zamorzył ją głodem w więzieniu. 

2. Dosięgła go jednak kara za to, ugodziwszy jego brata Antygona, którego miłował i z którym dzielił godność królewską. Jego także zabił, a stało się to wskutek oszczerstw, które wymyślali niecni dworzanie. Arystobul zrazu nie dawał wiary tym doniesieniom, gdyż brata kochał, i pogłoski te kładł po większej części na karb zawiści. Gdy jednak razu pewnego Antygon przybył z wyprawy z wielkim splendorem, aby wziąć udział w święcie, kiedy to buduje się zwyczajem przodków ku chwale Bożej namioty, zdarzyło się, że w owych dniach Arystobul był złożony chorobą. Na zakończenie uroczystości Antygon, otoczony świtą ciężkozbrojną i odziany jak najokazalej, wstąpił do świątyni, aby szczególnie gorąco pomodlić się w intencji brata. Wówczas owi nikczemni ludzie zjawili się u króla i opowiedzieli mu o eskorcie ciężkozbrojnych i wystąpieniu Antygona, które wydało się o wiele za wspaniałe, jak na poddanego królewskiego przystało. "Przybył (mówili) z bardzo silnym zastępem wojska, aby go zabić. Nie może znieść tego, że z królestwa przypadły mu ledwie zaszczyty, gdy tymczasem sam mógłby zasiąść na tronie". 

3. Z wolna i nie bez oporu począł dawać wiarę tym podszeptom. Przedsięwziął przeto takie środki ostrożności, aby nie zdradzić się ze swoimi podejrzeniami, a równocześnie zabezpieczyć się na wszelki wypadek. Polecił tedy swojej straży przybocznej zająć stanowisko w pewnym mrocznym przejściu podziemnym - sam leżał w twierdzy zwanej dawniej Baris, później Antonia - rozkazując zostawić Antygona w spokoju, jeśli nie będzie miał oręża przy sobie, natomiast zabić go, jeśli będzie szedł uzbrojony. A do Antygona wyprawił posłańców, aby mu oznajmili, że ma przybyć bez broni. Sposobność tę bardzo chytrze wykorzystała królowa ze swymi wspólnikami do uknucia spisku. Otóż namówili oni posłańców, aby zataili rozkaz królewski, a Antygenowi oświadczyli, iż brat jego słyszał, jakoby zaopatrzył się w Galilei we wspaniałą zbroję i ozdoby wojskowe, lecz choroba nie pozwoliła mu tego dokładnie obejrzeć. "Teraz jednak (miał on niby to powiedzieć) skoro zamierzasz ruszyć w drogę, bardzo rad bym cię zobaczyć w pełnym uzbrojeniu". 

4. Antygon, usłyszawszy te słowa (nastawienie brata do niego nie budziło żadnych złych podejrzeń), udał się z orężem jakby na paradę wojskową. A skoro znalazł się w mrocznym przejściu, które zwało się Zamkiem Stratona, został zamordowany przez straż przyboczną. I tak dostarczył on przekonującego dowodu na to, że oszczerstwo może zniszczyć wszelkie więzy przyjaźni i natury i że żadne ze szlachetnych uczuć nie jest tak silne, aby mogło w każdym wypadku oprzeć się zawiści.

5. W związku z tą sprawą zdumiewać może także zachowanie się Judy, który należał do rodu esseńczyków. Nie zdarzyło się, aby w swoich przepowiedniach podawał coś błędnego lub w ogóle mijał się z prawdą. Otóż gdy wówczas ujrzał Antygona kroczącego przez dziedziniec świątyni, zawołał do ludzi zaufanych - a spora gromada uczniów zebrała się wokół niego: "Ach, lepiej by było, żebym już teraz nie żył, bo prawda umarła przede mną i nie sprawdziła się jedna z moich przepowiedni. Bo oto ten Antygon żyje, a dziś właśnie miał zginąć. Miejscem jego śmierci przez los wybranym jest Zamek Stratona. Leży on stąd w oddaleniu sześciuset stadiów, a minęły już cztery godziny dnia. Sam czas przekreśla możliwość sprawdzenia się mojej przepowiedni". Wyrzekłszy te słowa zasmucony starzec pogrążył się w zadumie. Lecz już po niedługim czasie nadeszła wiadomość o zabójstwie Antygona w miejscu podziemnym, które także nosiło nazwę Zamku Stratona, podobnie jak leżąca nad morzem Cezarea. To właśnie zmyliło owego wieszcza.

6. Wyrzuty z powodu tej zbrodni rychło wpędziły Arystobula w chorobę. Rozpamiętując popełnione morderstwo, nieustannie gryzł się w duszy i począł niedomagać, aż w końcu przez nadmierne strapienie nastąpiło pęknięcie we wnętrznościach i zwymiotował obficie krwią. Wynosząc ją jeden ze sług, którzy go pielęgnowali, potknął się -jakby za zrządzeniem opatrzności Bożej - w tym samym miejscu, w którym zabito Antygona, rozlewająć krew mordercy na widoczne jeszcze plamy po zabitym. Świadkowie tego wydarzenia od razu podnieśli okrzyk przerażenia sądząc, że sługa rozmyślnie wylał w tym miejscu krwawą libację. Słysząc te odgłosy król zapytał, co się stało. A gdy nikt nie odważył mu się odpowiedzieć, tym silniej nalegał, aby mu to wyjaśniono. W końcu, pod wpływem groźby wymuszenia tego siłą, powiedziano mu prawdę. Wtedy on zalał się łzami i westchnąwszy, jak mu jeszcze pozwalały siły, rzekł: "Nie było mi danym ukryć się ze swoimi zbrodniami przed potężnym okiem Bożym i szybko dosięga mnie kara za zabójstwo członka rodziny. Jak długo, bezwstydne ciało moje, będziesz więzić duszę skazaną na pomstę brata i matki? Jak długo będę wylewał kroplę po kropli krew moją jako libację dla nich? Niechaj wezmą ją od razu całą i niech Bóg już nie drwi więcej z ofiar wylewanych z moich wnętrzności". Ledwie wyrzekł te słowa, natychmiast zakończył życie, a sprawował władzę królewską nie dłużej niż jeden rok.

ROZDZIAŁ IV

1. Wdowa uwolniła jego braci i ustanowiła królem Aleksandra, który z racji swojego wieku oraz ze względu na stateczność charakteru zdawał się zasługiwać na pierwszeństwo. Doszedłszy do władzy, jednego z braci, który pretendował do tronu, kazał zgładzić, a tego, który wolał trzymać się z dala od spraw publicznych, pozostawił w spokoju.

2. Doszło także do starcia zbrojnego między nim a Ptolemeuszem o przydomku Laturos, który zajął miasto Asochis. Choć niemało swoich przeciwników położył trupem, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę Ptolemeusza. Lecz gdy ten, zwalczany przez swoją matkę Kleopatrę, wycofał się do Egiptu, Aleksander obiegł i zajął Gadarę oraz Amatus, który niewątpliwie był najznaczniejszą z twierdz położonych za Jordanem i zawierał niezwykle cenne skarby Teodora, syna Zenona. Ów zaś, zjawiwszy się niespodziewanie, zagarnął swoje mienie i bagaż królewski oraz wyciął w pień około dziesięciu tysięcy Żydów. Aleksander zniósł jednak ten cios i zwróciwszy się ku wybrzeżu zagarnął Gazę, Rafię oraz Antedon, który król Herod nazwał później Agryppias.

3. Kiedy ujarzmił te miejscowości, naród żydowski powstał przeciw niemu w czasie pewnego święta (albowiem podczas gdy Żydzi świętują, szcze- gólnie łatwo zapala się u nich płomień buntu). I nie byłby chyba w stanie stłumić sprzysiężenia, gdyby nie przyszło mu z pomocą wojsko najemne. (Byli to Pizydyjczycy i Cylicyjczycy, jako że Syryjczyków, którzy mieli dziedziczną niechęć do narodu żydowskiego, nie werbowano do wojska najemnego). Zabił ponad sześć tysięcy buntowników, po czym uderzył na Arabię. Tutaj podbił krainy Galaad i Moab i nałożył na nie haracz. Następnie znowu skierował się przeciwko Amatus. Ponieważ Teodor przeraził się jego sukcesami, Aleksander wziął twierdzę opuszczoną i zrównał ją z ziemią.

4. Z kolei uderzył na króla arabskiego Obedasa, który w okolicy Gaulany urządził nań zasadzkę. Aleksander dał się wciągnąć w pułapkę i stracił całą swoją armię, która została zepchnięta do głębokiego wąwozu i stratowana kopytami ogromnej liczby wielbłądów. Sam uszedł do Jerozolimy, gdzie ogrom jego klęski pobudził naród, od dawna mający go w nienawiści, do wzniecenia powstania. I tym razem był on górą i w kolejno stoczonych w ciągu sześciu lat bitwach zabił nie mniej niż pięćdziesiąt tysięcy Żydów. Jednakże zwycięstwa, które doprowadziły do wyniszczenia własnego królestwa, nie dały mu zadowolenia. Dlatego też odłożył broń i starał się dojść do zgody z poddanymi w drodze perswazji. Lecz taka zmiana w jego sposobie myślenia i niestałość postępowania wzbudziła w nich jeszcze większą wrogość. Kiedy zapytał, jaka jest tego przyczyna i co ma czynić, aby się uspokoili, odpowiedź brzmiała: "Umrzeć". Ale nawet gdyby leżał martwy, mówili, trudno byłoby pojednać się z tym, co dopuścił się takich czynów. Równocześnie zwrócili się o pomoc do Demetriusza zwanego Akajrosem. Gdy zaś ten, licząc na osiągnięcie większych korzyści, z łatwością na to przystał i nadciągnął ze swymi zastępami, Żydzi połączyli się ze sprzymierzeńcami koło Sykimy.

5. Aleksander wystąpił przeciwko połączonym siłom na czele armii liczącej tysiąc jeźdźców i osiem tysięcy najemnego wojska pieszego. Po jego stronie stanęło jeszcze około dziesięciu tysięcy sprzyjających mu Żydów. Przeciwnicy natomiast rozporządzali siłą składającą się z trzech tysięcy jeźdźców i czternastu tysięcy żołnierzy pieszych. Zanim starły się z sobą szeregi tych wojsk, królowie próbowali przez heroldów nakłonić żołnierzy przeciwnej strony do dezercji. Demetriusz miał nadzieję, iż tym sposobem uda mu się odciągnąć od Aleksandra wojsko najemne, a Aleksander tego samego oczekiwał od żydowskich sprzymierzeńców Demetriusza. Skoro jednak ani Żydzi nie dali się przejednać, ani Grecy nakłonić do złamania wierności, sprawę rozstrzygnięto orężem w boju. Bitwę wygrał Demetriusz, mimo że najemnicy Aleksandra dali dowody wprost niezwykłej odwagi i dzielności. Następstwa wyniku walki okazały się jednak odwrotne, niż tego oczekiwały obie strony. Ci, co wezwali Demetriusza na pomoc, po odniesionym zwycięstwie nie wytrwali przy nim, zaś do Aleksandra, który zbiegł w góry, przystało sześć tysięcy Żydów, którzy ulitowali się nad nim z powodu tej odmiany losu. Taki obrót rzeczy odebrał chęć do walki Demetriuszowi, który sądząc, iż Aleksander znowu stał się równorzędnym w walce przeciwnikiem i że stoi za nim cały naród, wolał się wycofać. 

6. Po odejściu sprzymierzeńców pozostali mieszkańcy bynajmniej nie poniechali waśni, lecz prowadzili zawziętą wojnę z Aleksandrem, aż ten, wytraciwszy sporą ich liczbę, wpędził pozostałych do miasta Bemeselis i po jego zdobyciu uprowadził w niewolę do Jerozolimy. Niepohamowana złość jego wyrażała się w tak srogim postępowaniu, że dopuścił się wielce bezbożnego czynu: ośmiuset spośród jeńców kazał ukrzyżować w środku miasta i na ich oczach poderżnąć gardła ich żonom i dzieciom. Sam tymczasem przyglądał się temu widowisku pijąc i leżąc z nałożnicami. Toteż tak wielkie przerażenie ogarnęło naród, że osiem tysięcy ludzi z obozu jego przeciwników zbiegło nocą z całej Judei, a kresem ich wygnania stała się dopiero śmierć Aleksandra. Zapewniwszy takimi środkami, po wielu latach i z trudem, spokój w swoim królestwie, nie uciekał się więcej do oręża.  

7. Lecz do powstania nowych zamieszek przyczynił się Antioch, zwany Dionizosem, brat Demetriusza i ostatni z rodu Seleukosa. Aleksander, obawiając się tego, że ów przedsięwziął wyprawę na Arabów, kazał wykopać między górzystym terenem powyżej Antypatryda a wybrzeżem morskim koło Joppy głęboki rów, a przed tym wykopem wzniósł wysoki wał i wbudował weń drewniane wieże, aby zamknąć miejsca, którymi najłatwiej można było wtargnąć. Wszelako nie udało mu się powstrzymać Antiocha, gdyż ten wieże spalił i zasypawszy rów przeszedł przezeń ze swoim wojskiem. Uważając szukanie zemsty na tym, który stawił te przeszkody, za rzecz mniej ważną, od razu podążył przeciwko Arabom. Król arabski, wycofując się do okolic kraju bardziej dogodnych do stoczenia bitwy, raptownie zawrócił swoją jazdę - liczyła ona dziesięć tysięcy ludzi - i natarł na nie ustawione w szyku bojowym wojska Antiocha. Wywiązała się gwałtowna bitwa i dopóki żył Antioch, oddziały jego stawiały opór, choć z rąk Arabów ginęło niemało jego ludzi. Z chwilą jednak, gdy on także padł, walcząc ciągle na przedzie w najbardziej zagrożonych miejscach, aby śpieszyć z pomocą chwiejącym się szeregom, zaczął się ogólny odwrót. Większość żołnierzy poniosła śmierć bądź na polu walki, bądź też w czasie ucieczki. Reszta ratowała się do wsi Kana, lecz wszyscy, oprócz nielicznej garstki, wyginęli z braku żywności. 

8. Po tym wydarzeniu mieszkańcy Damaszku, żywiąc nienawiść do Ptolemeusza, syna Mennajosa, przyzwali Aretasa i ustanowili go królem Celesyrii. Ów wyprawił się na Judeę, pokonał Aleksandra w bitwie, po czym w myśl zawartego układu wycofał się. Aleksander natomiast zajął Pellę i pomaszerował na Gerazę, gdyż znowu skusiły go skarby Teodora. Zamknął jej załogę potrójnym wałem i wziął to miejsce bez walki. Podbił także Gaulanę i Seleucję oraz tak zwany Wąwóz Antiocha. Nadto opanował silną twierdzę Gamalę i po usunięciu jej dowódcy Demetriusza, wskutek licznych skarg na niego, powrócił do Judei po pełnych trzech latach trwania kampanii. Po tym sukcesie naród przyjął go owacyjnie, lecz dla niego koniec wojny zbiegł się z początkiem choroby. Cierpiąc z powodu czwartaczki, mniemał, że pozbędzie się tej słabości, jeśli znów podejmować będzie energiczne działania. Dlatego też przedsiębrał w niestosownych porach wyprawy wojenne i zmuszając ciało do ponoszenia trudów ponad siły, doszedł kresu życia. Zmarł wśród wielkiego zamętu, dzierżąc władzę monarszą dwadzieścia siedem lat.

ROZDZIAŁ V

1. Rządy w królestwie przekazał swojej żonie Aleksandrze, żywiąc przekonanie, że Żydzi będą wobec niej okazywać szczególną uległość, była bowiem jak najdalsza od jego brutalności, a przeciwstawiając się zbrodniom, pozyskała sobie życzliwość mieszkańców. I nie omylił się w swoich oczekiwaniach. Ster rządów niewiasta owa mocno dzierżyła w swym ręku dzięki szacunkowi, jaki zdobyła sobie pobożnością. Przestrzegała bowiem tradycją uświęconych obyczajów ojczystych z niezwykłą sumiennością i od początku występowała przeciw tyma, co przekraczali święte prawa. Z małżeństwa jej z Aleksandrem urodziło się dwóch synów: starszego z nich Hirkana ustanowiła arcykapłanem, mając na względzie jego wiek, a także jego zbyt gnuśne usposobienie, żeby mógł trudzić się sprawowaniem rządów w państwie, młodszego zaś Arystobula, który odznaczał się żywym temperamentem, skazała na zamknięcie się w życiu prywatnym.

2. W cieniu jej władzy do znaczenia zaczęli dochodzić faryzeusze. Była to grupa Żydów, którzy cieszyli się opinią wyróżniających się spośród innych pobożnością i skrupulatnym objaśnianiem praw. Aleksandra, która sama też objawiała wielką gorliwość w sprawach Bożych, nazbyt się z nimi liczyła, oni zaś stopniowo coraz bardziej wykorzystywali niewieścią prostoduszność, aż w końcu wzięli w swoje ręce faktyczne rządy w państwie i mogli skazywać na wygnanie i stamtąd odwoływać, uwalniać lub więzić, kogo tylko chcieli. Krótko mówiąc, oni korzystali z dobrodziejstwa władzy królewskiej, a wydatki i kłopoty spadały na barki Aleksandry. Potrafiła jednak świetnie pokierować ważnymi sprawami: podwoiła swoją armię, organizując stały zaciąg, i nadto zwerbowała jeszcze niemało wojska najemnego, tak że nie tylko trzymała w ryzach swój naród, ale również budziła postrach u obcych władców. Umiała rządzić innymi, lecz nią samą rządzili faryzeusze. 

3. W taki to sposób faryzeusze zgładzili jednego z wybitnych mężów i przyjaciela Aleksandra, Diogenesa, zarzuciwszy mu, że to on właśnie był doradcą króla, kiedy z jego rozkazu ukrzyżowano osiemset osób. Nakłamali również Aleksandrę do stracenia jeszcze innych ludzi, którzy podburzali Aleksandra przeciw owym mężom. A że ona przez swą bogobojność ustępowała im, skazywali na śmierć, kogo im się podobało. Najwybitniejsi z tych, którzy czuli się zagrożeni, schronili się do Arystobula. Ten przekonał swoją matkę, by oszczędziła owych mężów ze względu na ich pozycję, a jeśli sądzi, że nie są bez winy, aby wydaliła ich z miasta. Tak więc ci, mając zapewnione bezpieczeństwo, rozproszyli się po kraju. Aleksandra zaś wyprawiła wojsko na Damaszek, posługując się pretekstem, jakoby Ptolemeusz stale uciskał to miasto, i wzięła je w swoje władanie, jako że nie poczyniło ono większych przygotowań do obrony. Króla Armenii zaś Tigranesa, który rozłożył się przed Ptolemaidą i oblegał Kleopatrę, starała się pozyskać przy pomocy pertraktacji i obietnicą podarków, lecz jego zmusiły do szybkiego wycofania się zaburzenia wewnętrzne we własnym kraju, kiedy to Lukullus wkroczył do Armenii. 

4. Tymczasem Aleksandrę złożyła choroba, a młodszy z jej synów, Arystobul, wykorzystując sytuację z pomocą swoich zwolenników - a miał ich wielu i szczerze oddanych, gdyż pociągał ich jego żywy temperament - zawładnął wszystkimi twierdzami. Po zwerbowaniu wojska najemnego za pieniądze, którymi się w nich obłowił, sam ogłosił się królem. Gdy Hirkan skarżył się na to postępowanie, matka, litując się nad nim, kazała zamknąć żonę i dzieci Arystobula w Antonii. Była to twierdza leżąca w północnej stronie świątyni: dawniej, jako się rzekło, zwała się Baris, a później, gdy Antoniusz osiągnął najwyższą władzę, otrzymała obecną nazwę, podobnie jak od imion Sebastos i Agryppa pochodzą nazwy miast Sebaste i Agryppias. Zanim jednak Aleksandra podjęła kroki przeciw Arystobulowi z powodu obalenia brata, zakończyła życie po dziesięciu latach sprawowania rządów.

ROZDZIAŁ VI

1. Prawdziwym spadkobiercą władzy stał się Hirkan, któremu Aleksandra powierzyła jeszcze za swojego życia rządy w królestwie, lecz Arystobul górował nad nim energią i zdolnościami. Kiedy doszło między nimi w pobliżu Jerycha do rozprawy zbrojnej o władzę w państwie, większa część wojska opuściła Hirkana, przechodząc na stronę Arystobula. On sam zdołał zbiec z żołnierzami, którzy przy nim wytrwali, do Antonii i wziął zakładników, aby ocalić swoją głowę. Byli nimi żona i dzieci Arystobula. Wszelako zanim waśń między nimi zaszła zbyt daleko, pojednali się z sobą na takich warunkach: Arystobul miał zostać królem, Hirkan natomiast zrzec się tronu i doznawać wszystkich zaszczytów jako brat królewski, lecz wyrzec się pozostałych. Do zgody na tych warunkach doszło w świątyni, gdzie na oczach otaczającego tłumu uścisnęli się serdecznie, po czym zamienili się mieszkaniami: Arystobul udał się do pałacu królewskiego, a Hirkan powrócił do domu Arystobula.

2. Po tak nieoczekiwanym dojściu Arystobula do władzy strach padł na niektórych jego przeciwników, a zwłaszcza na od dawna znienawidzonego przezeń Antypatra. Był on Idumejczykiem z pochodzenia i przez swój ród, bogactwo i wyższość pod innym względem był pierwszym mężem w narodzie. Otóż nakłonił on jednocześnie Hirkana, aby zbiegł do króla arabskiego Aretasa i starał się odzyskać królestwo, a tego, aby go przyjął i z powrotem na tron wprowadził. Charakter Arystobula opisał w jak najciemniejszych barwach, a wynosił pod niebiosa Hirkana, [prosząc, aby go przyjął]. Przekonywał go, że byłoby rzeczą stosowną, aby ten, kto stoi na czele tak wspaniałego królestwa, wyciągnął pomocną dłoń do człowieka, któremu dzieje się krzywda. A krzywdy doznaje - wywodził - Hirkan, którego pozbawiono tronu należnego mu z racji starszeństwa. W ten sposób przygotował ich obu, po czym nocą zbiegł wraz z Hirkanem z miasta. Uciekając, ile mu siły starczyło, dotarł bezpiecznie do miejscowości zwanej Petrą. Jest to stolica królestwa Arabii.

Tutaj powierzył Hirkana opiece Aretasa, którego starał się urobić, prowadząc z nim częste rozmowy i obiecując liczne podarki, aż w końcu nakłonił go do oddania wojska pod jego rozkazy, aby znów wprowadziło go do kraju. Liczyło ono pięćdziesiąt tysięcy żołnierzy pieszych i jazdy. Takiej sile Arystobul nie był w stanie się oprzeć. Pobity w pierwszej bitwie, został zepchnięty do Jerozolimy. I byłby po przypuszczeniu szturmu dostał się do niewoli, gdyby wtedy wódz Rzymian Skaurus nie wmieszał się w ich spór i nie spowodował przerwania oblężenia. A tego wysłał z Armenii do Syrii Pompejusz Wielki, który prowadził wojnę z Tigranesem. Po przybyciu do Damaszku, który dopiero co zdobyli Metellus i Loliusz, Skaurus obu ich odprawił. A skoro dowiedział się o wydarzeniach w Judei, pośpiesznie tam podążył, jakby niespodziewane szczęście do niego się uśmiechnęło. 

3. Otóż jak tylko wkroczył do tej krainy, od razu zjawili się u niego posłowie od obu braci, a jeden i drugi prosił o pomoc dla siebie. Jednak ofiarowanie trzystu talentów przez Arystobula okazało się wymowniejsze niż słuszność sprawy. Po otrzymaniu bowiem takiej sumy Skaurus wysłał herolda do Hirkana i Arabów, grożąc wkroczeniem Rzymian i Pompejusza, jeśli nie poniechają oblężenia. Zdjęty strachem Aretas wycofał się z Judei do Filadelfii, a Skaurus powrócił do Damaszku. Arystobul, nie kontentując się tym, że udało mu się uniknąć niewoli, zebrał wszystkie swoje zastępy i ruszył w ślad za nieprzyjacielem, z którym zmierzył się w bitwie w pobliżu miejsca zwanego Papyron, kładąc trupem z górą sześć tysięcy ludzi, wśród nich także Antypatrowego brata, Falliona.

4. Hirkan i Antypater, pozbawieni pomocy Arabów, zaczęli wiązać teraz swe nadzieje z przeciwnikami. I kiedy Pompejusz najechał na Syrię i dotarł do Damaszku, u niego szukali ratunku. Nie ofiarowali wprawdzie darów, lecz przedstawili w ten sam sposób swoje racje, jak poprzednio u Aretesa, i usilnie prosili go, aby potępił gwałt, jakiego dopuścił się Arystobul, i przywrócił tron temu, któremu należał się ze względu na prawość charakteru i prawo starszeństwa. Arystobul także nie zasypiał sprawy, lecz licząc na sprzedajność Skaurusa zjawił się, otoczony iście królewskim przepychem, na jaki tylko go stać było. Ponieważ gardził rolą pochlebcy i nie leżało w jego charakterze służenie swoim interesom z poniżeniem własnej godności, wycofał się z miasta Dion.

5. Oburzony tym postępkiem i ulegając usilnym prośbom zwolenników Hirkana, Pompejusz zabrał z Syrii oddziały rzymskie oraz liczne wojska sprzymierzone i ruszył na Arystobula. Kiedy minął Pellę i Scytopolis, przybył do Koreów, gdzie zaczyna się, jeśli posuwać się w głąb wewnętrznej części lądu, kraina judejska. Na wiadomość o tym, że Arystobul schronił się do Aleksandrejonu - jest to jedna ze świetnie wyposażonych twierdz i leży na wysokiej górze - przez posła przekazał mu rozkaz, aby zszedł stamtąd. Wobec tak kategorycznego wezwania ten gotów był raczej wystawić się na niebezpieczeństwo niż okazać się posłusznym. Zauważył jednak, że jego ludzi ogarnął strach, a i przyjaciele ostrzegali go, aby pamiętał o potędze Rzymian, która jest niezwyciężona. Przeto usłuchał ich rad i zszedł do Pompejusza. Po wygłoszeniu dłuższej mowy, w której bronił swego prawa do tronu, powrócił do twierdzy. Jeszcze raz zstąpił na wezwanie swego brata i po wymianie zdań na temat słuszności swoich roszczeń odszedł, nie doznając żadnej przeszkody od Pompejusza. Miotał się między nadzieją a obawą, schodził, jakby chciał naprzykrzaniem się wpłynąć na Pompejusza, aby wszystko oddał w jego ręce, i wstępował do twierdzy, aby się nie wydawało, że przedwcześnie porzuca swoją sprawę. W końcu Pompejusz zażądał, aby opuścił twierdzę, a że dowódcy byli pouczeni, iż mają słuchać tylko rozkazów jego własną ręką napisanych, nalegał, aby wydał wszystkim pisemne polecenie wyjścia stamtąd. Arystobul spełnił to żądanie, lecz wzburzony do głębi wycofał się do Jerozolimy i począł czynić przygotowania do wojny z Pompejuszem.

6. Pompejusz natychmiast ruszył za nim - nie chciał bowiem zostawić mu czasu na te przygotowania - a wieść o śmierci Mitrydatesa, która dotarła do niego w pobliżu Jerycha, jeszcze dodała mu bodźca. W okolicy tej jest najżyźniejsza ziemia w Judei. Rosną tu w ogromnej ilości drzewa palmowe i balsamowe. Balsam otrzymuje się w ten sposób, że nacina się pnie u dołu ostrym kamieniem i zbiera go, gdy wydziela się wzdłuż tych nacięć. Pompejusz rozbił w tym miejscu obóz na jedną noc i z brzaskiem dnia spiesznie podążył ku Jerozolimie. Arystobul, przerażony jego zbliżaniem się, wyszedł jako błagalnik na jego spotkanie i udobruchał rozsierdzonego Pompejusza obietnicą pieniędzy i oddaniem wraz z miastem swego losu w jego ręce. Żadne jednak z tych przyrzeczeń nie zostało spełnione. Gdy bowiem przysłano Gabiniusza w celu odebrania pieniędzy, zwolennicy Arystobula w ogóle nie wpuścili go do miasta.

ROZDZIAŁ VII

1. Rozwścieczony tym postępkiem Pompejusz trzymał Arystobula pod strażą, a kiedy zbliżył się do miasta, wszechstronnie rozważał, jak należy je szturmować, mając przed oczyma mury stanowiące trudną do zdobycia zaporę, przed nimi odstraszający wąwóz, a w nim niezwykle silnie obwarowaną świątynię, tak że mogła stanowić dla nieprzyjaciół drugi bastion obrony.

2. Gdy tak przez długi czas zastanawiał się, jak ma postąpić, wśród oblężonych wybuchł spór: zwolennicy Arystobula domagali się podjęcia wojny i uwolnienia króla, natomiast stronnicy Hirkana opowiadali się za otworzeniem bram przed Pompejuszem. Liczbę tych ostatnich pomnożył strach, jaki wzbudzał widok karnych oddziałów Rzymian. Ponieważ trzymający z Arystobulem stali się w tym sporze stroną przegraną, schronili się do świątyni i po zniszczeniu mostu łączącego ją z miastem jęli przygotowywać się do walki na śmierć i życie. Tymczasem inni wpuścili Rzymian do miasta i wydali im pałac królewski, a Pompejusz wysłał jednego ze swoich dowódców, Pizona, z oddziałem wojska, aby go zajął. Ten rozstawił straże w różnych częściach miasta i nie mogąc nikogo ze zbiegłych do świątyni skłonić do ugody, począł przysposabiać okalający teren do przypuszczenia szturmu. W dziele tym ochoczo wspomagali go radą i pomocą zwolennicy Hirkana.

3. Sam Pompejusz kierował w północnej stronie zasypywaniem rowów i całego wąwozu materiałami znoszonymi przez wojsko. Zapełnienie go było trudnym zadaniem z powodu niezmiernej głębokości, a i Żydzi z góry starali się temu na wszelki sposób przeszkodzić. I chyba daremny byłby trud Rzymian, gdyby Pompejusz nie wykorzystał siódmego dnia, kiedy to Żydzi w każdym tygodniu ze względów religijnych powstrzymują ręce od pracy, i nie podwyższał wału, zabraniając równocześnie żołnierzom wdawać się w walkę. W dniach sabbatu bowiem Żydzi mogą walczyć tylko w obronie własnej. Gdy już zasypano wąwóz, kazał wznieść na wale wysokie wieże, ustawić sprowadzone z Tyru machiny oblężnicze i próbował szturmować mur. Tymczasem balisty odpierały obrońców, którzy z góry starali się przeszkadzać. Jednak wieże umieszczone wzdłuż tego odcinka, niezwykle masywne i okazałe, przez długi czas wytrzymywały te ciosy.

4. W czasie, kiedy Rzymianie musieli znosić ciężkie trudy, Pompejusz nie mógł wyjść z podziwu nad wytrwałością Żydów, a szczególnie nad tym, że w najmniejszej mierze nie zaniedbali służby Bożej, choć zewsząd padał na nich grad pocisków. Z całą skrupulatnością, jakby miasto zażywało błogiego spokoju, składali ofiary krwawe i przebłagalne oraz spełniali wszelkie obrzędy ku chwale Bożej. Ba, nawet wtedy, gdy zajęto świątynię i zabijano ich wokół ołtarza, nie zaniedbywano prawem przepisanej na każdy dzień służby Bożej. Bo właśnie w trzecim miesiącu oblężenia, gdy z trudem udało się zburzyć jedną z wież, Rzymianie wdarli się do świątyni. Pierwszym, który odważył się przekroczyć mur, był syn Sulli, Faustus Korneliusz, a za nim uczynili to samo dwaj setnicy, Furiusz i Fabiusz. Za każdym z nich szły ich oddziały i po otoczeniu świątyni ze wszech stron jednych zabijano podczas ucieczki do Przybytku, drugich po krótkim oporze. 

5. Wtedy liczni kapłani, chociaż widzieli, jak szli na nich nieprzyjaciele z mieczami w ręku, spokojnie trwali przy spełnianiu obrzędów religijnych i ponosili śmierć w czasie wylewania libacji i palenia kadzideł, stawiając służbę Bożą nad własne życie. Mnóstwo ludzi zginęło z rąk rodaków z przeciwnego obozu, a niezliczona wprost liczba rzucała się w przepaść. Niektórzy w desperackiej bezsilności podpalali budynki wokół muru i ginęli w płomieniach. Śmierć poniosło dwanaście tysięcy Żydów, a spośród Rzymian zabitych było niewielu, lecz sporo odniosło rany. 

6. Ale w tych nieszczęsnych chwilach nic tak bardzo nie przygnębiało narodu, jak wystawienie na widok obcych miejsca świętego, które dotychczas przed nimi było zakryte. Pompejusz bowiem wszedł ze swoim otoczeniem do miejsca Przybytku, do którego wstęp miał według świętego prawa tylko sam arcykapłan, i obejrzał to, co znajdowało się wewnątrz: świeczniki, lampy, stół, naczynia ofiarne i kadzielnice - wszystko ze szczerego złota - wielkie zapasy zebranych korzeni i święty skarbiec, liczący około dwóch tysięcy talentów. Nie tknął on jednak ani tych, ani żadnych innych kosztowności; co więcej - po upływie jednego dnia od chwili zdobycia świątyni - kazał służebnikom świątynnym oczyścić ją i przystąpić do składania tradycyjnych ofiar. Hirkanowi przywrócił stanowisko arcykapłana, ponieważ w czasie oblężenia w ogóle dawał dowody wielkiej przychylności, a w szczególności dlatego, że odciągnął od Arystobula sporą część ludności wiejskiej, która gotowa była dzielić z nim trudy wojny. I takim sposobem zjednał sobie lud -jak przystało na dobrego wodza - więcej okazywaniem życzliwości niż sianiem postrachu. W liczbie jeńców znalazł się także teść Arystobula, który był jednocześnie jego wujem. Tych, których najbardziej obciążała wina za rozpętanie owej wojny, kazał ściąć toporem. Faustusa i jego towarzyszy, którzy odznaczali się w boju, uczcił wspaniałymi odznaczeniami, a na kraj i Jerozolimę nałożył daninę. 

7. Odebrał także narodowi zdobyte przez niego miasta w Celesyrii i oddał je pod władzę specjalnie wyznaczonego dowódcy rzymskiego, a Żydów ścieśnił w obrębie ich własnych granic. Odbudował także zniszczoną przez Żydów Gadarę, świadcząc tę łaskę jednemu ze swoich wyzwoleńców, Gadaryjczykowi Demetriuszowi. Wyzwolił również spod ich panowania leżące w głębi kraju miasta, których nie zdołali zniszczyć: Hippos, Scytopolis, Pellę, Samarię, Jamnie, Marisę, Azot i Aretuzę, a tak samo miasta na wybrzeżu morskim: Gazę, Joppę, Dorę i gród, który poprzednio zwał się Zamkiem Stratona, a później odbudowany przez Heroda, który tu wzniósł wspaniałe budowle, otrzymał nazwę Cezarei. Wszystkie te miasta przywrócił prawowitym mieszkańcom i przyłączył do prowincji syryjskiej. Tę zaś wraz z Judea, ziemiami położonymi między Egiptem a Eufratem, oddał pod zarząd Skaurusa, zostawiając mu dwa legiony. Sam natomiast podążył przez Cylicję do Rzymu, wiodąc z sobą jako jeńców Arystobula z rodziną. Miał on dwie córki i dwóch synów, z których jeden, Aleksander, zbiegł w czasie podróży, drugi zaś, młodszy, Antygon wraz z siostrami został doprowadzony do Rzymu.

ROZDZIAŁ VIII

1. Tymczasem Skaurus najechał Arabię i utknął koło Petry, zatrzymany przeszkodami terenowymi. Czynił wielkie spustoszenie w okolicy, lecz i sam przy tym popadł w tarapaty, ponieważ wojsko jego cierpiało głód. W tej sytuacji Hirkan pośpieszył mu z pomocą, dostarczając przez Antypatra środków żywności. Jego też wysłał Skaurus do Aretesa - utrzymywał bowiem z nim przyjacielskie stosunki - z propozycją, aby ten wykupił się od wojny za pewną sumę pieniędzy. Król arabski przystał na okup w wysokości trzystu talentów i za tę cenę Skaurus wywiódł wojsko z Arabii.

2. Aleksander, któremu jako jedynemu z dzieci Arystobula udało się wyrwać z rąk Pompejusza, zebrał z czasem znaczne zastępy i zapuszczając zbrojne zagony w głąb Judei, sprawiał Hirkanowi niemało kłopotu. I byłby go zapewne wkrótce obalił - dotarł już do Jerozolimy i ośmielił się odbudowywać zburzone przez Pompejusza mury - lecz tymczasem do Syrii przybył jako następca Skaurusa Gabiniusz, który już nieraz okazał się dzielnym mężem, i ruszył na Aleksandra. Ów, zdjęty strachem na wieść o jego zbliżaniu się, zebrał jeszcze znaczniejsze siły, liczące dziesięć tysięcy pieszych i tysiąc pięćset jeźdźców, i umocnił odpowiednie punkty strategiczne w kraju: Aleksandrejon, Macheront i Hirkanejon, które leżały naprzeciw gór Arabii. 

3. Gabiniusz wysłał przodem Marka Antoniusza z częścią wojska, a sam ciągnął za nim z głównymi siłami. Doborowe wojsko Antypatra i pozostałe oddziały żydowskie pod wodzą Malichosa i Peitolaosa połączyły się z dowódcami Marka Antoniusza i podążyły na spotkanie z Aleksandrem. Niebawem nadciągnął także Gabiniusz z ciężkozbrojną piechotą. Nie mogąc stawić czoła zjednoczonym siłom nieprzyjacielskim, Aleksander wycofał się, lecz, kiedy już znalazł się w pobliżu Jerozolimy, zmuszony był przyjąć walkę. Stracił w bitwie sześć tysięcy ludzi, z których trzy tysiące poległo, a trzy tysiące wzięto do niewoli. Z pozostałą częścią zbiegł do Aleksandrejonu. 

4. Kiedy Gabiniusz dotarł do Aleksandrejonu i zastał wielu obozujących poza murami, starał się przed rozpoczęciem bitwy przeciągnąć żołnierzy na swoją stronę obietnicą darowania przewinień. Ponieważ oni nie kierowali się głosem rozsądku, sporo z nich zabił, a resztę zamknął w twierdzy. W bitwie tej odznaczył się dowódca Marek Antoniusz, który zawsze i wszędzie w boju okazywał się mężem dzielnym, lecz nigdy w takim stopniu, jak wówczas. Gabiniusz zostawił wojsko, aby zajęło twierdzę, a sam objeżdżał kraj przywracając porządek w miastach, które ocalały przed zniszczeniem, oraz odbudowując inne, które leżały w gruzach. Tak właśnie z jego rozkazu odbudowano Scytopolis, Samarię, Antedon, Apollonię, Jamnie, Rafię, Marisę, Adoreos, Gamalę, Azot i wiele innych, a do każdego z nich ochoczo garnęli się osadnicy. 

5. Uporawszy się z tymi sprawami, powrócił do Aleksandrejonu i z taką energią podjął działalność oblężniczą, że Aleksander zupełnie zwątpił w możliwość obrony i wysłał herolda z prośbą o darowanie mu win i z propozycją poddania twierdz - Hirkanejonu i Macherontu - które jeszcze miał w swym ręku. Później przekazał mu także Aleksandrejon. Gabiniusz zburzył wszystkie twierdze, aby nie stały się bazą do wzniecenia nowej wojny. Uczynił to za poduszczeniem matki Aleksandra, która w trosce o los znajdujących się w Rzymie jeńców, mianowicie męża i innych dzieci, przybyła, aby go przebłagać. Następnie Gabiniusz wprowadził Hirkana do Jerozolimy i powierzył mu pieczę nad świątynią, a cywilny zarząd oddał w ręce arystokracji. Cały kraj podzielił na pięć okręgów: jeden przyłączył do Jerozolimy, drugi do Gadary, następny miał należeć do Amatus, czwarty znów przydzielono do Jerycha, a dla piątego wyznaczono miasto galilejskie Sefforis. Żydzi z zadowoleniem przyjęli wyswobodzenie od rządów jednostki i odtąd pozostawali pod władzą arystokracji. 

6. Niedługo potem przyczyną nowych zamieszek w narodzie stał się zbiegły z Rzymu Arystobul. Zebrał on znowu znaczną liczbę Żydów, z których jedni marzyli o przewrocie, drudzy zaś od dawna byli mu oddani. Jako pierwszy krok zajął Aleksandrejon i usiłował znowu odbudować jego mury. Wtedy Gabiniusz wyprawił przeciw niemu wojsko pod wodzą Sizenny, Antoniusza i Serwianusa, a ów na wieść o tym wycofał się do Macherontu. Pozbył się nieprzydatnego tłumu, zabierając tylko uzbrojonych w liczbie około ośmiu tysięcy. W ich liczbie był także niższy rangą dowódca w Jerozolimie Peitolaos, który zbiegł do niego z tysiącem ludzi. Rzymianie postępowali za nim i tak doszło do bitwy, w której wojsko Arystobula biło się mężnie, przez długi czas stawiając czoło Rzymianom, aż w końcu musiało ulec ich przewadze. Poległo pięć tysięcy ludzi, a około dwóch tysięcy zbiegło na pewne wzgórze. Tysiąc pozostałych przebiło się wraz z Arystobulem przez szeregi rzymskie i schroniło się do Macherontu. Tam król spędził pierwszą noc obozując w ruinach i miał nadzieję, że ściągnie inne wojsko, jeśli wojna pozwoli mu na wytchnienie, i zaczął czynić słabe umocnienia w twierdzy. Kiedy Rzymianie ruszyli do ataku, przez dwa dni stawiał im wprost nadludzki opór i dostał się do niewoli. Potem wraz z synem Antygonem, który razem z nim zbiegł z Rzymu, przyprowadzono go związanego do Gabiniusza, a ten znowu odesłał ich do Rzymu. Senat kazał go uwięzić, lecz dzieciom jego pozwolił powrócić do Judei, ponieważ Gabiniusz listownie go zawiadomił, że przyrzekł wyświadczyć tę łaskę żonie Arystobula w zamian za poddanie twierdz.

7. Gabiniusz ruszył już był na Partów, lecz przeszkodziła mu w wyprawie sprawa Ptolemeusza. Zawrócił przeto od brzegów Eufratu i wprowadził go z powrotem do Egiptu. W czasie tej wyprawy wszelkiej pomocy udzielił mu Hirkan i Antypater. Ten ostatni dostarczał pieniędzy, broni, zboża i posiłków wojskowych oraz nakłonił tamtejszych Żydów, trzymających straż przy przejściu koło Peluzjum, aby go przepuścili. Gdy pod nieobecność Gabiniusza fala niepokojów ogarnęła całą Syrię, Aleksander, syn Arystobula, znowu zburzył wszystkie twierdze, aby nie stały się bazą do wzniecenia nowej wojny. Uczynił to za poduszczeniem matki Aleksandra, która w trosce o los znajdujących się w Rzymie jeńców, mianowicie męża i innych dzieci, przybyła, aby go przebłagać. Następnie Gabiniusz wprowadził Hirkana do Jerozolimy i powierzył mu pieczę nad świątynią, a cywilny zarząd oddał w ręce arystokracji. Cały kraj podzielił na pięć okręgów: jeden przyłączył do Jerozolimy, drugi do Gadary, następny miał należeć do Amatus, czwarty znów przydzielono do Jerycha, a dla piątego wyznaczono miasto galilejskie Sefforis. Żydzi z zadowoleniem przyjęli wyswobodzenie od rządów jednostki i odtąd pozostawali pod władzą arystokracji.  

6. Niedługo potem przyczyną nowych zamieszek w narodzie stał się zbiegły z Rzymu Arystobul. Zebrał on znowu znaczną liczbę Żydów, z których jedni marzyli o przewrocie, drudzy zaś od dawna byli mu oddani. Jako pierwszy krok zajął Aleksandrejon i usiłował znowu odbudować jego mury. Wtedy Gabiniusz wyprawił przeciw niemu wojsko pod wodzą Sizenny, Antoniusza i Serwianusa, a ów na wieść o tym wycofał się do Macherontu. Pozbył się nieprzydatnego tłumu, zabierając tylko uzbrojonych w liczbie około ośmiu tysięcy. W ich liczbie był także niższy rangą dowódca w Jerozolimie Peitolaos, który zbiegł do niego z tysiącem ludzi. Rzymianie postępowali za nim i tak doszło do bitwy, w której wojsko Arystobula biło się mężnie, przez długi czas stawiając czoło Rzymianom, aż w końcu musiało ulec ich przewadze. Poległo pięć tysięcy ludzi, a około dwóch tysięcy zbiegło na pewne wzgórze. Tysiąc pozostałych przebiło się wraz z Arystobulem przez szeregi rzymskie i schroniło się do Macherontu. Tam król spędził pierwszą noc obozując w ruinach i miał nadzieję, że ściągnie inne wojsko, jeśli wojna pozwoli mu na wytchnienie, i zaczął czynić słabe umocnienia w twierdzy. Kiedy Rzymianie ruszyli do ataku, przez dwa dni stawiał im wprost nadludzki opór i dostał się do niewoli. Potem wraz z synem Antygonem, który razem z nim zbiegł z Rzymu, przyprowadzono go związanego do Gabiniusza, a ten znowu odesłał ich do Rzymu. Senat kazał go uwięzić, lecz dzieciom jego pozwolił powrócić do Judei, ponieważ Gabiniusz listownie go zawiadomił, że przyrzekł wyświadczyć tę łaskę żonie Arystobula w zamian za poddanie twierdz. 

7. Gabiniusz ruszył już był na Partów, lecz przeszkodziła mu w wyprawie sprawa Ptolemeusza. Zawrócił przeto od brzegów Eufratu i wprowadził go z powrotem do Egiptu. W czasie tej wyprawy wszelkiej pomocy udzielił mu Hirkan i Antypater. Ten ostatni dostarczał pieniędzy, broni, zboża i posiłków wojskowych oraz nakłonił tamtejszych Żydów, trzymających straż przy przejściu koło Peluzjum, aby go przepuścili. Gdy pod nieobecność Gabiniusza fala niepokojów ogarnęła całą Syrię, Aleksander, syn Arystobula, znowu zbuntował Żydów. Zebrał pokaźne zastępy i sposobił się do wymordowania wszystkich Rzymian w kraju. Zatrwożony tym Gabiniusz (a był już na miejscu, przynaglony do powrotu z Egiptu wiadomością o powstałych tam zamieszkach) do niektórych spośród zbuntowanych wysłał naprzód Antypatra i nakłonił ich do zmiany stanowiska. Aleksander jednak, któremu pozostało jeszcze trzydzieści tysięcy ludzi, zdecydował się przystąpić do wojny. Tak więc Gabiniusz ruszył do walki. Żydzi wyszli na jego spotkanie i w bitwie stoczonej koło góry Itabyrion zginęło ich dziesięć tysięcy, a pozostała masa wojska rozproszyła się w ucieczce. Gabiniusz zaś przybył do Jerozolimy i ustanowił zarząd po myśli Antypatra. Stąd wyruszył na Nabatejczyków, których pokonał w bitwie, a zbiegłych od Partów Mitrydatesa i Orsanesa odesłał potajemnie do kraju, wśród żołnierzy zaś rozgłosił, że sami zbiegli.

8. Tymczasem przybył Krassus jako jego następca i przejął zarząd nad Syrią. Szykując się na wyprawę przeciw Partom, zagrabił z Przybytku jerozolimskiego całe złoto i ponadto zabrał dwa tysiące talentów, które Pompejusz pozostawił nietknięte. Po przekroczeniu Eufratu zginął sam wraz ze swoim wojskiem. Ale o tych sprawach nie pora teraz mówić.

9. Partów, usiłujących po śmierci Krassusa przeprawić się do Syrii, odparł Kasjusz, który zbiegł do tej prowincji. Wziąwszy ją w swoje władanie, spiesznie podążył do Judei i podbiwszy Taricheę, zaprzedał około trzydzieści tysięcy Żydów w niewolę. Peitelaosa, który zebrał buntowników Arystobula, ukarał śmiercią, a krok ten doradził mu Antypater. Ów pojął za żonę kobietę ze znakomitego rodu arabskiego imieniem Kypros i miał z nią czterech synów: Fazaela, dalej późniejszego króla Heroda, a oprócz nich Józefa, Ferorasa i córkę Salome. Wszędzie zjednywał sobie przychylność władców, utrzymując z nimi stosunki przyjaźni i gościnności, a szczególnie zaskarbił sobie względy króla arabskiego przez związek małżeństwa. Jego to opiece powierzył własne dzieci, kiedy wszczął wojnę z Arystobulem. Kasjusz jednak zobowiązał Aleksandra układem, aby zachował się spokojnie, a sam powrócił nad Eufrat, aby przeszkodzić Partom w przeprawie. Ale o tym opowiemy w innym miejscu.

ROZDZIAŁ IX

1. Kiedy Cezar po ucieczce Pompejusza i senatu za Morze Jońskie stał się panem Rzymu i całego cesarstwa, wypuścił Arystobula z więzienia i przydzieliwszy mu dwa legiony, wysłał z wielkim pośpiechem do Syrii. Spodziewał się, że z jego pomocą z łatwością pozyska dla siebie tę prowincję oraz Judeę i okoliczne ziemie. Wszelako zawiść wniwecz obróciła chęci Arystobula i nadzieje Cezara. Otruty przez zwolenników Pompejusza, Arystobul przez dłuższy czas nawet nie mógł spocząć w ojczystej ziemi, lecz ciało jego pozostawało zakonserwowane w miodzie, dopóki Antoniusz nie przekazał go Żydom, aby pochowali je między grobami królewskimi.

2. Zginął także jego syn Aleksander, ścięty toporem w Antiochii przez Scypiona z rozkazu Pompejusza, po postawieniu go przed sądem pod zarzutem dopuszczania się gwałtów w stosunku do Rzymian. Rodzeństwo jego wziął pod swój dach syn Mennajosa, Ptolemeusz, który władał Chalcyda, leżącą pod Libanem. Wysłał po nich do Askalonu swego syna, Filippiona, który odebrał Antygona wraz z siostrami żonie Arystobula i sprowadził do domu swojego ojca. Do jednej z nich zapałał uczuciem i pojął ją za żonę, a później z tej przyczyny sam został zamordowany przez ojca. Ptolemeusz bowiem po zgładzeniu syna sam Aleksandrę poślubił i dzięki temu małżeństwu otaczał rodzeństwo troskliwą opieką.

3. Po śmierci Pompejusza Antypater zmienił orientację i starał się pozyskać względy Cezara. Gdy więc Mitrydates Pergameński, ciągnąc z wojskiem na Egipt, został powstrzymany przy przejściu pod Peluzjum i musiał stać w Askalonie, Antypater nakłonił Arabów, z którymi utrzymywał stosunki przyjaźni i gościnności, aby mu udzielili pomocy. Sam też zjawił się wiodąc około trzech tysięcy ciężkozbrojnej piechoty żydowskiej. Za jego także namową wsparli go władcy syryjscy, osiadły na Libanie Ptolemeusz oraz Jamblich, dzięki którym tamtejsze miasta chętnie wzięły udział w wojnie. Po takim wzmocnieniu swej siły za sprawą Antypatra, podniesiony na duchu Mitrydates ruszył ku Peluzjum, a gdy nie pozwolono mu na przemarsz, począł oblegać miasto. Także podczas szturmu szczególnie odznaczył się Antypater. On to uczynił wyłom w przydzielonej sobie części muru i na czele swoich oddziałów pierwszy wtargnął do miasta.

4. Wzięto wprawdzie Peluzjum, lecz w dalszym marszu znowu napotkano opór mieszkańców krainy zwanej Oniaszową. Byli to Żydzi egipscy. Ale Antypater wpłynął na nich, aby nie tylko nie czynili przeszkód, ale nawet zaopatrywali wojska w żywność. Dlatego też mieszkańcy Memfis w ogóle nie występowali zbrojnie, lecz ochoczo przystali do Mitrydatesa. Ten zaś obszedł już Deltę i stoczył bitwę z pozostałymi wojskami egipskimi w miejscu zwanym Obozem Żydowskim. W czasie walki znalazł się w niebezpieczeństwie z całym prawym skrzydłem, a z opresji wybawił go Antypater, który obszedł wrogów wzdłuż brzegu rzeki (bowiem jako dowódca lewego skrzydła rozgromił był nieprzyjaciół na swoim odcinku). Następnie natarł na żołnierzy czyniących pościg za Mitrydatesem i sporo z nich zabił, a za resztą gnał dalej, aż zajął ich obóz. Stracił tylko osiemdziesięciu swoich ludzi, a Mitrydates w czasie ucieczki aż około ośmiuset. Ocalony wbrew nadziei stał się u Cezara bezstronnym świadkiem waleczności Antypatra.

5. Cezar, udzielając wówczas pochwał temu mężowi i czyniąc mu obietnice, zachęcił go do podejmowania niebezpiecznych przedsięwzięć w swoim interesie. Zawsze przy tym walczył on ze szczególną odwagą i odnosząc liczne rany, niemal na całym ciele miał wypisane dowody swego męstwa. Gdy później Cezar po zaprowadzeniu porządku w Egipcie przybył do Syrii, obdarzył go obywatelstwem rzymskim, uwolnił od płacenia danin i przez dalsze zaszczyty i dowody przyjaźni uczynił człowiekiem godnym zazdrości. Zatwierdził również za jego wstawiennictwem Hirkana na stanowisku arcykapłana.

ROZDZIAŁ X

1. Właśnie w owym czasie także Antygon, syn Arystobula, stawił się u Cezara i mimowolnie przyczynił się do jeszcze większego wyniesienia Antypatra. Miał on słuszne powody do lamentowania nad losem swojego ojca (został on, jak ogólnie mniemano, otruty, dlatego że pozostawał we wrogich stosunkach z Pompejuszem) i oskarżenia Scypiona, że okrutnie obszedł się z jego bratem, lecz nie powinien był swojej żałości łączyć z jakąś zawiścią. On tymczasem, występując przed Cezarem, nie szczędził także oskarżeń pod adresem Hirkana i Antypatra: jak to oni, gwałcąc wszelkie prawa, wygnali jego rodzeństwo z całej ojcowskiej ziemi i w swojej zuchwałości dopuścili się wielu przestępstw względem narodu; jeśli zaś posłali posiłki do Egiptu, to nie postąpili tak z życzliwości do niego (Cezara), lecz z obawy o swoje dawniejsze wrogie postępki i w celu zatarcia pamięci o utrzymywaniu przyjacielskich stosunków z Pompejuszem.

2. Słysząc te słowa, Antypater zerwał z siebie szaty i okazując liczne blizny oświadczył, że jego wierność dla Cezara nie potrzebuje słów na swoją obronę. Gdyby nawet milczał, samo ciało wołałoby donośnym głosem. Wszelako zdumiewa go zuchwalstwo Antygona, który będąc synem wroga Rzymian i jeńca zbiegłego z Rzymu oraz mając po ojcu we krwi skłonności wywrotowe i buntownicze, ośmiela się oskarżać drugich przed wodzem Rzymian i pragnie osiągnąć jakieś korzyści, gdy tymczasem powinien cieszyć się, że jeszcze żyje. Jeżeli zaś teraz dąży do osiągnięcia władzy, to czyni to nie tyle z biedy, ile raczej w tym celu, by zjawiwszy się wśród Żydów zasiać między nimi ziarno buntu i wykorzystać pomoc ofiarodawców na ich własną zgubę.

3. Po wysłuchaniu tych wypowiedzi Cezar orzekł, że Hirkan jest godniejszym kandydatem na urząd arcykapłański, Antypatrowi zaś pozostawił swobodę wyboru stanowiska dla siebie. A kiedy ten złożył w jego ręce, jako przyznającego zaszczyty, decyzję co do sposobu uczczenia go, został mianowany prokuratorem całej Judei i uzyskał nadto zgodę na odbudowanie zburzonych murów ojczystego miasta. Zaszczyty te Cezar rozkazał wyryć na Kapitolu, aby pozostały jako znak, upamiętniający własną sprawiedliwość oraz dzielność owego męża.

4. Antypater towarzyszył jeszcze Cezarowi w drodze przez Syrię i powrócił do Judei. Tutaj przede wszystkim przystąpił do odbudowy murów ojczystego miasta, zburzonych przez Pompejusza. Następnie uśmierzał zamieszki w kraju, sam się zjawiając, już to grożąc, już to udzielając rad każdemu z osobna. Tłumaczył, że jeśli opowiedzą się za Hirkanem, żyć będą w pomyślności i bezpieczeństwie, korzystając ze swoich dóbr i zażywając ogólnego pokoju. Gdyby jednak dali się zwieść płonnym nadziejom roztaczanym przez ludzi, którzy dla osobistej korzyści dążą do przewrotu, to w nim samym będą mieć despotę zamiast opiekuna, w Hirkanie tyrana zamiast króla, a w Rzymianach i Cezarze wrogów zamiast władców i przyjaciół. Bo przecież oni nie pozwolą zrzucić z tronu tego, którego sami nań wprowadzili. Wygłaszając takie przemówienia, równocześnie na własną rękę zaprowadził porządek w kraju widząc, że Hirkan jest człowiekiem gnuśnym i za mało energicznym, aby piastować władzę królewską. Starszego ze swoich synów, Fazaela, zamianował zarządcą Jerozolimy i ziem okolicznych, a drugiego podług starszeństwa, Heroda, wyposażonego w taką samą władzę wysłał do Galilei, choć był jeszcze bardzo młody.

5. Herod, który był z natury człowiekiem energicznym, od razu znalazł pole do działania odpowiadające jego usposobieniu. Stwierdziwszy, że herszt rozbójników Ezechiasz, który stał na czele wielkiej bandy i łupił okoliczne ziemie syryjskie, pochwycił go i zabił, jako też wielu spośród rozbójników. Wydarzenie to znalazło wielkie uznanie w opinii Syryjczyków. Toteż sławiono Heroda po wsiach i miastach jako męża, który uratował im spokój i dobytek. Czynem tym zapewnił sobie dobre imię także u Sekstusa Cezara, który był krewnym wielkiego Cezara i zarządcą Syrii. Z bratem, który cieszył się takim uznaniem, wiódł szlachetne współzawodnictwo Fazael, zjednując sobie coraz większą życzliwość mieszkańców Jerozolimy. Chociaż niepodzielnie władał miastem, żadnym nierozważnym czynem nie nadużył władzy. Antypater przeto doznawał iście królewskiej czci i szacunku od wszystkich jak rzeczywisty jedynowładca. Mimo to jego życzliwość i lojalność w stosunku do Hirkana nie uległa jakiejkolwiek zmianie. 

6. Gdy się osiąga sukcesy, nie sposób uniknąć zawiści. Otóż Hirkan już sam w głębi duszy martwił się rozgłosem młodych mężów. Wszakże największą troską napawały go sukcesy Heroda i wieści, które przynosili jeden po drugim posłańcy o ich każdym nowym tytule do sławy. Do tego jeszcze podjudzali go liczni oszczercy dworscy, którym nie w smak było zarówno mądre postępowanie synów, jak i samego Antypatra. Pozostawiając wolną rękę w sprawach publicznych Antypatrowi i jego synom (mówili), sam sobie żyje beztrosko, zadowalając się tylko tytułem królewskim pozbawionym rzeczywistej władzy. Jak długo będzie się aż tak mylił, żeby wychowywać królów na swoją zgubę? Toć oni nawet nie starają się zachować pozorów, iż są tylko zarządcami, lecz otwarcie zachowują się jak władcy, odsunąwszy go od wszystkiego, skoro choćby na przykład Herod mógł wbrew prawu Żydów zgładzić tylu ludzi bez jego rozkazu lub pisemnej instrukcji. Jeśli nie jest królem, lecz jeszcze zwykłym poddanym, powinien stanąć przed sądem i za ten postępek odpowiedzieć przed Hirkanem i prawami ojczystymi, które zabraniają zabijania kogokolwiek bez sądu. 

7. Takie głosy coraz gorzej usposabiały Hirkana, aż w końcu zawrzał gniewem i pozwał Heroda na sąd. Ów, idąc za radą swego ojca i pewny siebie w wytworzonej sytuacji, stawił się, rozmieściwszy uprzednio garnizony po całej Galilei. Sam przybył tylko z silną eskortą, aby ani nie wzbudzić podejrzenia, że pragnie Hirkana obalić, gdyby wiódł z sobą znaczne siły, ani też nie być bezbronnym i nie paść ofiarą zawiści. Sekstus Cezar, obawiając się, aby osaczonego przez wrogów młodzieńca nie spotkało coś złego, wysłał posłów do Hirkana z otwartym żądaniem uwolnienia Heroda od oskarżenia o zabójstwo. Hirkan, który miał ku temu jeszcze inny powód - lubił bowiem Heroda - uznał go za niewinnego. 

8. Herod zaś uważając, że udało mu się wyjść cało wbrew woli króla, powrócił do Damaszku do Sekstusa i przedsięwziął odpowiednie kroki, w wypadku gdyby zignorował ponowne wezwanie na sąd. I znowu niecni intryganci jęli podżegać Hirkana, przedkładając mu, że Herod odszedł mocno rozsierdzony i czyni przygotowania do wystąpienia przeciw niemu. Król w to uwierzył, lecz nie wiedział, co począć, ponieważ zdawał sobie sprawę, że przeciwnik ma nad nim przewagę. A kiedy Sekstus Cezar mianował Heroda zarządcą Celesyrii i Samarii, stał się on groźnym nie tylko ze względu na popularność w narodzie, lecz także na własną potęgę. Hirkan popadł w skrajną trwogę i oczekiwał, że Herod lada chwila ruszy nań na czele swego wojska.

9. I nie omylił się w swoich przewidywaniach. Albowiem Herod, czując urazę z powodu groźby, jaką dla niego stanowiło pozwanie go na sąd, zebrał wojsko i powiódł je na Jerozolimę, aby obalić Hirkana. I byłby niechybnie dopiął celu, gdyby nie ojciec i brat, którzy wyszli mu na spotkanie i pohamowali jego porywczość. Przedkładali mu, żeby zemstę ograniczył tylko do słownej pogróżki i napędzenia strachu, lecz żeby oszczędził króla, pod którego berłem doszedł do tak wielkiej potęgi. Jeśli nawet złości go owo pozwanie, to powinien być wdzięczny za uniewinnienie i nie reagować tak ostro na ciemne machinacje, ale czuć wdzięczność za ocalenie. A jeśli jeszcze zważyć, że [Bóg] kieruje losami wojny, to więcej zaważy na szali niesprawiedliwość niż wystąpienie zbrojne. Nie powinien przeto być zbyt pewny zwycięstwa, skoro zamierza wydać wojnę królowi i bliskiemu sobie człowiekowi, który nieraz wyświadczył dobrodziejstwa, a nigdy nie objawił wrogości poza tym, że dając posłuch złym doradcom postraszył go widmem krzywdy. Herod usłuchał tych perswazji sądząc, że dla jego przyszłych planów wystarczy samo ukazanie narodowi własnej potęgi.

10. Tymczasem w okolicy Apamei doszło wśród Rzymian do buntu i wojny domowej, kiedy to Cecyliusz Bassus, który stał po stronie Pompejusza, podstępnie zamordował Sekstusa Cezara i przejął dowództwo nad jego wojskiem. Wszelako inni dowódcy Cezara zaatakowali Bassusa wszystkimi siłami, aby wziąć pomstę za to zabójstwo. Antypater posłał im pod wodzą swoich synów posiłki ze względu na obu Cezarów: i tego, którego zabito, i tego, który żył, gdyż z jednym i drugim łączyła go przyjaźń. Wojna się jednak przeciągała, a tymczasem przybył z Italii Murkus jako następca Antistiusza.

ROZDZIAŁ XI

1. W owym czasie rozgorzała między Rzymianami wielka wojna, kiedy to Kasjusz i Brutus podstępnie zamordowali Cezara, który sprawował najwyższą władzę przez trzy lata i siedem miesięcy. Zabójstwo to stało się przyczyną zaburzenia na wielką skalę. Wtedy poróżnili się z sobą najbardziej wpływowi mężowie i każdy, kierując się osobistymi ambicjami, wybierał to, co według jego mniemania miało być dla niego korzystne. I tak Kasjusz przybył do Syrii, aby przejąć wojska stojące pod Apameą. Tutaj pojednał z sobą Murkusa i Bassusa jako też wrogie sobie legiony i uwolnił Apameę od oblężenia. Sam stanąwszy na czele wojska ciągnął przez miasta, nakładając na nie daniny i żądając podatków ponad ich możliwości. 

2. Kiedy także Żydom nakazano zapłacić siedemset talentów, Antypater, nastraszony pogróżkami Kasjusza, zadania ściągania pieniędzy przydzielił swoim synom oraz, ze względu na pośpiech, niektórym spośród bliskich znajomych. W ich liczbie był też jeden z jego przeciwników, niejaki Malichos. Tak nakazywała twarda konieczność. Herod pierwszy udobruchał Kasjusza, dostarczając mu część, która przypadła na Galileę, w wysokości stu talentów, i dlatego znalazł się w rzędzie jego najlepszych przyjaciół. Pozostałych Kasjusz zganił za opieszałość i złość swoją wyładowywał na samych miastach. I tak zaprzedał w niewolę Gofnę, Emmaus i dwa inne, mniej znaczne grody. Posunął się nawet tak daleko, że chciał zabić Malichosa za to, że nie pośpieszył ze ściąganiem daniny, ale od zguby wybawił go, a także inne miasta, Antypater, który ułagodził Kasjusza, szybko dostarczając mu sto talentów. 

3. Po odmaszerowaniu Kasjusza Malichos, niepomny dobrodziejstwa wyświadczonego mu przez Antypatra, uknuł spisek na człowieka, który wielokrotnie był jego wybawcą, pragnąc czym prędzej go zgładzić, ponieważ stał na drodze jego występnej działalności. Antypater z obawy przed potęgą i przebiegłością owego męża przekroczył Jordan, aby zebrać wojska w celu zabezpieczenia się przed zamachem. Zdemaskowany Malichos potrafił jednak swoją bezczelnością uzyskać wpływ na synów Antypatrowych. Podszedł on mianowicie, gęsto tłumacząc się i przysięgając, dowódcę Jerozolimy Fazaela oraz Heroda, który miał pieczę nad arsenałem broni, i nakłonił ich do podjęcia się roli pośredników między nim a ojcem. I znowu ocalił go Antypater, wstawiając się za nim u Murkusa, ówczesnego zarządcy Syrii, który zdecydowany był ukarać Malichosa śmiercią za te buntownicze machinacje. 

4. Kiedy rozgorzała wojna między Kasjuszem i Brutusem z jednej strony a młodym Cezarem i Antoniuszem z drugiej, Kasjusz i Murkus czynili zaciąg wojska w Syrii. A że wydawało im się, iż Herod może im udzielić znacznej pomocy w potrzebie, mianowali go wtedy zarządcą całej Syrii, przydzielając mu wojsko piesze i jazdę, a Kasjusz nawet przyobiecał mu, że po zakończeniu wojny ustanowi go królem Judei. Ale dla Antypatra ta potęga i perspektywy przyszłości syna miały stać się przyczyną zguby. Malichos bowiem, który tego właśnie się obawiał, przekupił pieniędzmi jednego z podczaszych królewskich, aby podał Antypatrowi truciznę. I tak zmarł ów mąż po uczcie, padając ofiarą zbrodni Malichosa. A był to w ogóle człowiek, który energicznie kierował sprawami państwa, a przede wszystkim uzyskał i utrzymał władzę dla Hirkana.

5. Podejrzany o otrucie Antypatra Malichos wyparł się wszystkiego i uśmierzył gniew ludu, a dla umocnienia swojej pozycji począł czynić zaciąg ciężkozbrojnego wojska. Przypuszczał bowiem, że Herod nie pozostanie bezczynny. I w rzeczy samej ten zaraz zjawił się z wojskiem, aby pomścić śmierć ojca. Lecz brat jego Fazael doradzał mu, aby nie występował otwarcie przeciw temu mężowi, gdyż to mogłoby wywołać bunt ludu. Toteż Herod przyjął wówczas jego usprawiedliwienie za dobrą monetę i oświadczył, że uwalnia go od wszelkich podejrzeń, a ojcu wyprawił pogrzeb z wielką wspaniałością.

6. Teraz Herod skierował się ku Samarii, która była pogrążona w zamieszkach, i zaprowadził porządek w mieście. Potem powrócił na czas święta do Jerozolimy, wiodąc swoje ciężkozbrojne zastępy. Hirkan, idąc za poduszczeniem Malichosa, którego nadejście Heroda napełniło strachem, zakazał stykania się ludzi obcych z tubylcami w czasie ich oczyszczania się. Herod przeszedł do porządku dziennego nad tym pretekstem oraz osobą rozkazującego i wkroczył nocą do miasta. I znowu Malichos przystąpił do niego i zaczął biadać nad losem Antypatra, a Herod też ze swojej strony maskował swoje uczucia, z trudem opanowując gniew. Równocześnie poskarżył się na zabójstwo ojca w liście do Kasjusza, który miał jeszcze inne powody, aby nienawidzić Malichosa. Odpisał mu więc, że może podjąć kroki przeciwko zabójcy ojca, a podległym sobie trybunom wydał poufnie rozkaz, aby w tym zbożnym dziele udzielić Herodowi pomocy. 

7. Kiedy Kasjusz zajął Laodyceę i zewsząd przybywali doń władcy, niosąc dary i wieńce, Herod uznał, że nadszedł odpowiedni moment, aby wziąć zemstę. Malichos jednak przeczuwając, co się święci, postanowił po przybyciu do Tyru potajemnie uprowadzić syna, którego trzymano w tym mieście jako zakładnika, a sam przygotował się do ucieczki do Judei. Świadomość, że gra szła o życie, podsuwała mu śmiałe plany: liczył na to, że w chwili gdy Kasjusz był zupełnie zaabsorbowany wojną z Antoniuszem, wznieci powstanie narodu przeciw Rzymianom i z łatwością usunie Hirkana, a sam zasiądzie na tronie królewskim. 

8. Los jednak zadrwił z jego nadziei. Herod bowiem, przewidując jego zamysły, zaprosił Hirkana i jego na ucztę, po czym wysłał kilku z towarzyszących mu sług pod pozorem przygotowywania uczty, a w istocie w celu uprzedzenia trybunów, aby wyszli za miasto i zaczatowali na niego. Ci, pamiętając o rozkazie Kasjusza, wyszli na brzeg morski przed miastem z mieczami w ręku i tam otoczywszy Malichosa zabili go, zadając mu liczne ciosy. Hirkan od razu zemdlał z wrażenia i upadł na ziemię. Gdy zaś z trudem przyszedł do siebie, zapytał Heroda, kto zabił Malichosa. Na to jeden z trybunów odpowiedział: "Rozkaz Kasjusza". "Więc to Kasjusz - rzekł Hirkan - ocalił i mnie, i moją ojczyznę, zabijając tego, który spiskował przeciw nam obojgu". Czy Hirkan tak rzeczywiście myślał, czy też ze strachu wypowiedział te słowa, nie godząc się w gruncie z tym czynem, nie wiadomo. Jakkolwiek rzecz się miała, w taki właśnie sposób Herod wywarł zemstę na Malichosie. 

ROZDZIAŁ XII

1. Ledwie Kasjusz odmaszerował z Syrii, znowu doszło do buntu w Jerozolimie. Oto wystąpił zbrojnie przeciw Fazaelowi niejaki Heliks, który pragnął zemścić się na Herodzie za ukaranie Malichosa, uderzając w jego brata. Herod bawił właśnie u wodza rzymskiego Fabiusza w Damaszku i chciał pośpieszyć bratu z pomocą, lecz przeszkodziła mu choroba. Tymczasem Fazael własnymi siłami rozprawił się z Heliksem, a Hirkana obrzucił obelgami, zarzucając mu niewdzięczność, ponieważ współdziałał z wrogiem i bezczynnie przyglądał się, jak brat Malichosa obsadzał twierdze. Wiele bowiem z nich dostało się już w jego ręce, wśród nich najsilniejsza ze wszystkich Masada.

2. Wszelako na nic mu się to zdało wobec potęgi Heroda, który po powrocie do zdrowia zajął inne twierdze, a jemu samemu jako błagalnikowi pozwolił wyjść z Masady. Wypędził także z Galilei samowładcę Tyru Mariona, który już opanował był trzy twierdze. Oszczędzał wszystkich wziętych do niewoli Tyryjczyków, a niektórych z nich nawet puścił wolno i obdarował, czym zjednał sobie przychylność mieszkańców miasta i wzbudził nienawiść do tyrana. Władzę tę Marion otrzymał z rąk Kasjusza, który całą Syrię podzielił między udzielnych władców. Jednakże z nienawiści do Heroda popierał sprawę sprowadzenia Antygona, syna Arystobula, z wygnania, a jeszcze bardziej pod wpływem Fabiusza, którego Anty gon przekupił pieniędzmi, aby działał na rzecz jego powrotu. Koszty związane z całym przedsięwzięciem pokrywał za Antygona jego szwagier Ptolemeusz.

3. Herod ruszył na owych wrogów i stoczył z nimi przy przejściach wiodących do Judei zwycięską bitwę. Po wypędzeniu Antygona powrócił do Jerozolimy, gdzie sukcesem tym podbił serca wszystkich. Nawet bowiem ci, co go dawniej nie popierali, wówczas dzięki jego związkowi powinowactwa z Hirkanem zaczęli odnosić się przychylnie. Poprzednio pojął on za żonę przedniejszą niewiastę spośród mieszkańców kraju, imieniem Doris, z którą miał syna Antypatra, a obecnie poślubił Mariammę, córkę Aleksandra, syna Arystobula, i wnuczkę Hirkana, wchodząc w ten sposób do rodziny królewskiej.

4. Kiedy Kasjusz poniósł śmierć pod Filippi, Cezar udał się do Italii, a Antoniusz do Azji. Wtedy przybywały do Botynii do Antoniusza poselstwa z różnych miast, a wśród nich przedniejsi Żydzi, którzy oskarżali Fazaela i Heroda, że zagarnęli przy pomocy gwałtu władzę w państwie, a Hirkan musiał się zadowolić samym zaszczytnym imieniem. W związku z tą sprawą zjawił się także Herod i po wręczeniu Antoniuszowi znacznej sumy tak go życzliwie do siebie usposobił, iż ten wrogom jego nawet nie chciał dać posłuchania. Tak więc musieli wówczas odejść z niczym. 

5. Ale z kolei stu przedniej szych żydowskich mężów zjawiło się w Dafne koło Antiochii u Antoniusza, którym już owładnęła niewolnicza miłość do Kleopatry. Wyłoniwszy spośród siebie mężów najbardziej poważnych i wymownych, zaczęli oskarżać braci. W obronie ich wystąpił Messala, a poparcia udzielił Hirkan ze względu na związek powinowactwa. Po wysłuchaniu obu stron Antoniusz wypytywał Hirkana, który z tych ludzi najlepiej nadawałby się do sprawowania władzy. Gdy ten odrzekł, że grupa Heroda, uradowany Antoniusz (łączyły go przecież z braćmi przyjacielskie stosunki datujące się od czasów ich ojca, kiedy to Antypater przyjął go z całą życzliwością, gdy wraz z Gabiniuszem wkraczał do Judei) ustanowił braci tetrarchami, dając im w zarząd całą Judeę. 

6. Kiedy posłowie przyjęli to z jeszcze większym wzburzeniem, kazał piętnastu z nich pochwycić i wtrącić do więzienia, a gotów był nawet ukarać ich śmiercią. Pozostałych wypędził nie szczędząc im zniewag. Z tej przyczyny doszło w Jerozolimie do jeszcze większych niepokojów. Wysłano tedy znowu poselstwo złożone aż z tysiąca Żydów do Tyru, gdzie przebywał Antoniusz, zdążając do Jerozolimy. Gdy ci podnieśli krzyk, wysłał on zarządcę Tyru, polecając mu ukarać każdego, kto wpadnie mu w ręce, i umocnić władzę ustanowionych przez siebie tetrarchów. 

7. Zanim do tego doszło, przybył na brzeg morza Herod z Hirkanem i gorąco posłów nakłaniał, aby przez swój nierozumny upór nie przywiedli siebie do zguby, a ojczyzny do wojny. Ale gdy oni okazali jeszcze większe wzburzenie, Antoniusz nasłał na nich żołnierzy ciężkozbrojnych i wielu z nich bądź zostało zabitych, bądź zranionych. Hirkan zajął się urządzeniem pogrzebu poległych oraz leczeniem rannych. Jednakże ci, którym udało się ujść cało, bynajmniej nie uspokoili się, lecz wywoływali zamieszki w mieście, co tak rozsierdziło Antoniusza, że kazał stracić także mężów uwięzionych. 

ROZDZIAŁ XIII

1. W dwa lata później satrapa Partów Barzafranes wraz z synem królewskim Pakorusem zajęli Syrię. Wówczas Lizaniasz, który po śmierci ojca - był nim Ptolemeusz, syn Mennajosa - objął władzę w tym kraju, starał się zjednać satrapę dla sprawy osadzenia na tronie Antygona i obalenia Hirkana, przyrzekając mu tysiąc talentów i pięćset kobiet. Pakorus dał się skusić tą obietnicą i sam ciągnął wzdłuż wybrzeża morskiego, a Barzafranesowi rozkazał wkroczyć środkiem lądu. Spośród miast nadmorskich przed Pakorusem zamknął bramy Tyr, natomiast otworzyły je Ptolemaida i Sydon. Następnie przydzielił jednemu z podczaszych królewskich o tym samym imieniu oddział jazdy, każąc mu przed sobą wtargnąć do Judei w celu rozpoznania sytuacji u wrogów i w miarę potrzeby udzielenia Antygonowi pomocy.

2. Kiedy wojsko plądrowało Karmel, mnóstwo Żydów przyłączyło się do Antygona, zgłaszając się ochotniczo do udziału w inwazji. Ten zaś wysłał ich przodem z poleceniem zajęcia miejscowości zwanej Drymos. Po stoczeniu bitwy w tym miejscu wyparli nieprzyjaciół i czyniąc dalszy pościg za nimi, zapędzili się aż do Jerozolimy, a przy rosnącej ciągle liczebności swoich szeregów dotarli aż do pałacu królewskiego. Gdy Hirkan i Fazael zastąpili im drogę silnym oddziałem na rynku, doszło do starcia, w którym zwolennicy Heroda rozgromili nieprzyjaciół i zamknęli ich w świątyni, rozstawiwszy w sąsiednich domach załogę liczącą sześćdziesięciu mężów, aby ich strzegła. Ale wroga braciom część ludności zaatakowała ją i spaliła. Rozwścieczony śmiercią tych mężów Herod przystąpił do akcji i wielu spośród ludu zabił. Nie było dnia, aby oddziały nie ścierały się z sobą wzajemnie i mordom nie było końca.

3. Skoro nadeszło święto zwane Pięćdziesiątnicą, wszystkie przyległe do świątyni miejsca i całe miasto zaległy tłumy, które ściągnęły z okolicy, przeważnie z bronią w ręku. Fazael bronił murów, a Herod z nielicznym wojskiem pałacu. Uczyniwszy wypad na przedmieście na nieprzyjaciół ustawionych w szyku bojowym, mnóstwo ich pozabijał, a wszystkich pozostałych zmusił do ucieczki, zamykając jednych w mieście, drugich w świątyni, a jeszcze innych w obozie poza murem. Widząc, co się dzieje, Antygon prosił o wyrażenie zgody na wpuszczenie Pakorusa jako pośrednika.

Fazael na to przystał i przyjął Parta z pięciuset jeźdźcami w mieście z całą gościnnością. Przybył niby po to, żeby położyć kres wojnie domowej, a naprawdę, aby pomóc Antygonowi. Przeto nakłonił podstępnie Fazaela, aby udał się w poselstwie do Barzafranesa w celu zakończenia wojny. I chociaż Herod usilnie mu to odradzał i nakłaniał go, aby zgładził intryganta i nie dał się wciągnąć w jakąś pułapkę, jako że barbarzyńcy z natury są wiarołomni, Fazael udał się wraz z Hirkanem w drogę. Aby rzecz wydała się jak najmniej podejrzana, Pakorus pozostawił część jeźdźców zwanych "wolnymi" przy Herodzie, a resztę wysłał jako eskortę Fazaela. 

4. Gdy przybyli do Galilei, zauważyli, że mieszkańcy są zbuntowani i pod bronią. Satrapa, z którym się spotkali, był człowiekiem niezwykle przebiegłym i swoją uprzejmością maskował podstępne knowania: ofiarował im dary, a potem w drodze powrotnej kazał urządzić na nich zasadzkę. To, że przygotowano na nich spisek, zmiarkowali dopiero, gdy stanęli w pewnej nadmorskiej miejscowości, noszącej nazwę Ekdyppon. Tutaj bowiem doszła do ich uszu wiadomość o obietnicy tysiąca talentów i o tym, że w liczbie pięciuset niewiast, które Antygon solennie przyrzekł Partom, znalazły się przeważnie ich własne kobiety. Dalej dowiedzieli się, że barbarzyńcy nieustannie strzegą ich w nocy i już dawno by ich pojmali, gdyby nie to, że chciano odczekać, aż w Jerozolimie pochwycą Heroda, aby ten przedwcześnie nie dowiedział się o ich losie i nie zaczął się mieć na baczności. Nie były to bynajmniej puste słowa, bo już mogli zauważyć straże rozstawione w pewnym oddaleniu od siebie. 

5. Chociaż Fazaela gorąco namawiał do ucieczki Ofeliusz - dowiedział się bowiem od najbogatszego w owym czasie Syryjczyka Saramalli o całym planie spisku - ten nie mógł pogodzić się z myślą pozostawienia Hirkana swojemu losowi. Udał się przeto do satrapy i otwarcie oskarżył go o przygotowanie zamachu, a przede wszystkim o to, że uczynił tak ulegając pokusie pieniędzy. Sam obiecał mu dać za swoje ocalenie jeszcze większą sumę niż Antygon za osiągnięcie tronu. Słysząc te zarzuty Part, który pragnął zdjąć z siebie podejrzenia, wykręcał się chytrze i zaklinał, po czym udał się do Pakorusa. Zaraz potem niektórzy z pozostawionych Partów zgodnie z otrzymanym rozkazem pochwycili Fazaela i Hirkana, miotających na nich moc przekleństw za złamanie przysięgi i wiarołomstwo, które wobec nich popełniono. 

6. Tymczasem wysłany do Jerozolimy podczaszy zastawiał sidła, aby zgodnie z poleceniem pochwycić Heroda, i starał się go wywabić poza mury. Herod jednak już od samego początku żywił nieufność do barbarzyńców, a wówczas dowiedział się jeszcze, że pisma donoszące mu o spisku wpadły w ręce wrogów. Wzbraniał się przeto wyjść, choć Pakorus z największą szczerością doradzał, aby udał się na spotkanie niosących owe pisma. Ani bowiem (mówił) wrogowie nie przechwycili ich, ani nie ma w nich mowy o żadnym spisku, lecz po prostu o tym, co zdziałał Fazael. Herod jednak już skądinąd zdołał się dowiedzieć o pojmaniu brata. Prócz tego przyszła do niego Mariamme, córka Hirkana, najrozumniejsza z kobiet, i zaklinała go, aby nie wychodził i nie oddawał się w ręce barbarzyńców, którzy już zupełnie wyraźnie na niego dybali.

7. Kiedy Pakorus i jego towarzysze jeszcze przemyśliwali na tym, jakby potajemnie plan spisku w czyn wprowadzić - nie można było przecież tak potężnego męża pokonać otwarcie - Herod uprzedził ich i wraz z najbliższymi osobami umknął nocą, skrycie przed nieprzyjaciółmi, w kierunku Idumei. Gdy Partowie spostrzegli się, urządzili pościg. Herod zaś zarządził, aby matka, siostry, narzeczona ze swoją matką i najmłodszym bratem posuwali się dalej, sam tymczasem z towarzyszami odpierał barbarzyńców, chcąc zapewnić im bezpieczeństwo. W każdym starciu z wrogami wielu kładł trupem i spiesznie podążał do twierdzy Masada.

8. W czasie ucieczki bardziej niż Partowie dawali mu się we znaki Żydzi, którzy nieustannie go nękali, a w odległości sześćdziesięciu stadiów od miasta zmusili go nawet do stoczenia regularnej bitwy, która trwała przez dłuższy czas. Tutaj Herod odniósł zwycięstwo, wielu z nich zabijając. Później dla upamiętnienia tego sukcesu założył w tym miejscu gród i ozdobił go niezwykle kosztownym pałacem, wzniósł bardzo silny zamek i nazwał tę miejscowość od swego imienia Herodejonem. Podczas tej ucieczki codziennie przyłączało się doń wielu ludzi, a kiedy dotarł do Orezy w Idumei, brat Józef, który wyszedł na jego spotkanie, doradzał mu pozbyć się balastu ciągnącej za nim wielkiej rzeszy, ponieważ Masada nie była w stanie przyjąć takiej masy ludzi, liczącej z górą dziesięć tysięcy głów. Herod, idąc za tą radą, zaopatrzył w żywność wszystkich, z którymi miał więcej kłopotu niż pożytku, i kazał im rozproszyć się po Idumei. Oprócz najbliższych krewnych, zatrzymał najdzielniejszych mężów i schronił się do twierdzy. Tu zostawił ośmiuset ludzi dla ochrony kobiet i odpowiednie zapasy żywności na wypadek oblężenia, a sam szybkim marszem podążył do Petry w Arabii. 

9. Tymczasem w Jerozolimie Parto wie rzucili się na rabunek, wdzierając się do domów opuszczonych przez zbiegłych mieszkańców i do pałacu królewskiego, nietkniętym pozostawiając jedynie mienie Hirkana (było tego nie więcej jak trzysta talentów). Gdzie indziej też nie obłowili się, tak jak się spodziewali. Herod bowiem, żywiąc od dawna nieufność do wiarołomnych barbarzyńców, najcenniejsze kosztowności swoje już przedtem wywiózł do Idumei i tak samo postąpił każdy z jego zwolenników. Dokonawszy grabieży, Partowie w swoim zuchwalstwie posunęli się tak daleko, że cały kraj uczynili teatrem niewypowiedzianej wojny, miasto Marisę obrócili w perzynę i nie tylko Antygona osadzili na tronie, ale jeszcze wydali mu związanych Fazaela i Hirkana, aby mógł pastwić się nad nimi. Ten, rzuciwszy się na Hirkana, własnymi zębami odgryzł mu ucho, aby nie mógł przy ewentualnej zmianie stosunków znów kiedyś objąć stanowiska arcykapłana. Tylko bowiem mężowie bez żadnych ułomności fizycznych mogą zostać arcykapłanami. 

10. Męstwo Fazaela sprawiło, że Antygon przybył za późno. Ten bowiem już roztrzaskał sobie głowę o skałę, ponieważ nie mógł posłużyć się ani rękoma, ani żelazem. Tak to pokazał on, że jest prawdziwym bratem Heroda, a Hirkan bardzo lichym człowiekiem, i zmarł śmiercią bohaterską, zgotowawszy sobie koniec godny czynów swojego życia. Jest jeszcze inna wersja, mianowicie że Fazael po tym uderzeniu głową przyszedł do siebie, lecz przysłany przez Antygona lekarz rzekomo, aby go leczyć, wlał do rany truciznę i w ten sposób go zabił. Nie wiadomo zresztą czy ta, czy inna wersja jest prawdziwa, w każdym razie obie przyjmują chwalebny akt na początku. Opowiadają jeszcze, że zanim wyzionął ducha, dowiedział się od pewnej niewiasty, że Herodowi udało się zbiec, i rzekł: "Teraz już mogę spokojnie zejść ze świata, ponieważ pozostawiam przy życiu tego, który pomści się na wrogach". 

11. Tak to Fazael zakończył życie. Partowie natomiast, choć im nie udało się posiąść kobiet, na których najbardziej im zależało, oddali w Jerozolimie władzę w ręce Antygona, a Hirkana uprowadzili jako jeńca do Partii.

ROZDZIAŁ XIV

1. Tymczasem Herod przyspieszył swój marsz do Arabii, gdyż pragnął jak najrychlej uzyskać od króla pieniądze, będąc przekonany, że brat jego jeszcze żyje. Uważał, że tylko takim sposobem będzie mógł skłonić chciwych barbarzyńców do uwolnienia Fazaela. Liczył bowiem na to, że jeśliby nawet Arab nie raczył pamiętać o przyjaźni łączącej go z jego ojcem, a także gdyby okazał się zbyt skąpym, aby mu zrobić taki podarunek, to w każdym razie będzie mógł od niego pożyczyć sumę potrzebną na zapłacenie okupu, dając w zastaw syna tego człowieka, którego miało się wykupić. A właśnie przyprowadził z sobą bratanka mającego siedem lat. Gotów był zapłacić trzysta talentów, proponując jako poręczycieli Tyryjczyków, którzy też ofiarowali swoje usługi. Los jednak uprzedził jego gorliwość i skoro Fazael nie żył, niczego nie mogła już dokonać braterska miłość Heroda. Przekonał się także, że i na przyjaźń Arabów zgoła nie może liczyć. Ich król bowiem Malchos naprzód przekazał mu rozkaz, aby jak najrychlej opuścił kraj, podając jako pretekst tego postępku, że rzekomo Partowie przysłali poselstwo z żądaniem, aby wygnał Heroda z Arabii. W rzeczywistości chodziło mu o zatrzymanie sum pożyczonych od Antypatra, bez potrzeby odwzajemniania się czymkolwiek jego synom, znajdującym się w tej przykrej sytuacji, za otrzymane od niego dary. Doradcy, którymi posłużył się w tej niecnej sprawie - a byli to najbardziej wpływowi ludzie w jego otoczeniu - sami też pragnęli przywłaszczyć sobie sumy powierzone przez Antypatra.

2. Tak oto Herod znalazł w Arabach wrogów i to z przyczyny, dla której spodziewał się mieć w nich jak najlepszych przyjaciół. Toteż posłańcom udzielił odpowiedzi, jaką podyktowały mu uczucia, i skierował się do Egiptu. Pierwszą noc spędził w jednej z tamtejszych świątyń, gdzie spotkał się ze swoimi ludźmi, których był pozostawił w tyle. Nazajutrz dotarł do Rinokorury, gdzie otrzymał wiadomość o śmierci brata. Pogrążony w smutku w takiej mierze, w jakiej pozwalały mu na to troski, udał się w dalszą drogę. Wszelako król arabski pożałował po niewczasie swego postępku i wysłał z wielkim pośpiechem posłów, aby zawrócili z drogi tak znieważonego męża. Lecz Herod już daleko ich wyprzedził i przybył do Peluzjum. Tutaj, nie mogąc uzyskać pozwolenia na przejazd od załóg okrętów stojących na kotwicy, odniósł się do dowódców. Ci z szacunkiem dla jego sławy i godności eskortowali go do Aleksandrii. Po przybyciu do miasta doznał wspaniałego przyjęcia od Kleopatry, która spodziewała się, że on stanie na czele przygotowywanej przez siebie wyprawy. Lecz Herod nie przyjął oferty królowej i nie bacząc ani na porę w pełni już zimową, ani na zamieszki w Italii, odpłynął do Rzymu. 

3. Na wysokości Pamfilii znalazł się w niebezpieczeństwie katastrofy morskiej i, po wyrzuceniu większej części ładunku, z trudem uratował się, lądując na wyspie Rodos, która mocno ucierpiała w czasie wojny z Kasjuszem. Tutaj powitali go przyjaciele Ptolemeusz i Sapfiniusz. Mimo niedo- statku środków kazał sobie zbudować ogromny trójrzędowiec, na którym popłynął wraz z przyjaciółmi do Brundizjum, a stamtąd spiesznie podążył do Rzymu. Tu najpierw zwrócił się do Antoniusza jako przyjaciela swego ojca i dokładnie opowiedział mu o niedoli własnej i swojej rodziny oraz o tym, że zostawił swoich najbliższych oblężonych w twierdzy i nie zważając na porę zimową, udał się w podróż morską, aby jego właśnie prosić o pomoc. 

4. Antoniusza zdjęła litość wobec takiej odmiany losu. Pomny stosunków przyjaźni i gościnności łączących go z Antypatrem, a przede wszystkim ceniąc osobistą dzielność stojącego przed nim męża, gotów był już od razu ustanowić królem Żydów tego, którego sam poprzednio zamianował tetrarchą. Nie mniej niż życzliwość do Heroda usposabiała go przyjaźnie doń niechęć do Antygona. Uważał go bowiem za buntownika i wroga Rzymian. Sam Cezar okazał się dlań jeszcze bardziej przychylny od Antoniusza, kiedy przypomniał sobie wyprawy wojenne, które Antypater przedsięwziął w Egipcie po stronie jego ojca, okazywaną przyjaźń, gościnność i ogólną życzliwość. Przede wszystkim zaś doceniał osobistą energię Heroda. Zwołał tedy posiedzenie senatu, na którym Messala, a po nim Atratinus przedstawili Heroda i szczegółowo opowiedzieli o przysługach wyświadczonych przez jego ojca i jego własnej życzliwości dla Rzymian. Jednocześnie wskazali, że Antygon jest ich wrogiem nie tylko dlatego, że już przedtem miał z nimi spory, ale i dlatego, że wówczas objął władzę z pomocą Partów, wzgardziwszy Rzymianami. Słowa te mocno poruszyły członków senatu i kiedy wystąpił Antoniusz i oświadczył, że w obliczu wojny z Partami byłoby rzeczą korzystną, aby Herod sprawował władzę królewską, jednomyślnie powzięto taką uchwałę. Po rozpuszczeniu senatu Antoniusz i Cezar wychodząc wzięli Heroda między siebie. Przed nimi postępowali Konsulowie wraz z innymi urzędnikami, aby złożyć ofiarę i zdeponować uchwałę na Kapitolu. W tym pierwszym dniu wstąpienia Heroda na tron królewski Antoniusz uraczył go ucztą.

ROZDZIAŁ XV

1. Przez cały ten czas Antygon oblegał tych, którzy schronili się w Masadzie. Nie brak im było żywności, lecz doskwierał niedostatek wody. Dlatego też brat Heroda, Józef, skoro posłyszał, że Malchos pożałował swego niecnego postępku w stosunku do Heroda, zamierzał ze swymi ludźmi w liczbie dwustu schronić się do Arabów. I już miał opuścić twierdzę, lecz zdarzyło się, że tej samej nocy, której miał nastąpić wymarsz, spadł rzęsisty deszcz. Skoro więc zbiorniki napełniły się wodą, nie musiał ratować się ucieczką. Zaczęto nawet atakować wojsko Antygona, już to występując w otwartej walce, już to czyniąc zasadzki i sporo ludzi zabijano. Ale nie tylko same sukcesy były ich udziałem; zdarzało się też, że sami doznawali niepowodzenia i musieli się wycofywać. 

2. Tymczasem wódz rzymski Wentidiusz, przysłany w celu wyparcia Partów z Syrii, postępując za nimi wkroczył do Judei, rzekomo, aby Józefowi i załodze przyjść z odsieczą, a w istocie, ażeby wycisnąć od Antygona pieniądze. Przeto rozłożył się obozem w najbliższym sąsiedztwie Jerozolimy, a gdy jego chciwość została zaspokojona, wycofał się z głównymi siłami. Na miejscu pozostawił jednak z częścią ich Silona, nie chcąc, by po odmarszu wszystkich wojsk wyszła na jaw jego interesowność. Antygon ze swej strony liczył znowu na Partów, lecz przez pewien czas starał się utrzymywać dobre stosunki z Silonem, aby mu nie bruździł, nim spełnią się jego nadzieje. 

3. Herod tymczasem już przypłynął z Italii do Ptolemaidy i zebrawszy znaczne siły złożone z cudzoziemców i ludności tubylczej, ruszył na Antygona szybkim marszem przez Galileę. Wspomagał go Wentidiusz i Silon, których wysłannik Antoniusza Deliusz skłonił, aby dopomogli Herodowi odzyskać władzę. Wentidiusz właśnie uśmierzał w miastach zamieszki, do których doszło wskutek najazdu Partów, a Silon przekupiony przez Antygona pozostawał w Judei. Herod zaś nie mógł uskarżać się na brak ludzi. W miarę, jak posuwał się z dnia na dzień, rosła jego armia i z nielicznymi wyjątkami przystała doń cała Galilea. Najpilniejszym dla niego zadaniem wojennym była wyprawa na Masadę, a przede wszystkim uwolnienie krewnych od oblężenia. Na przeszkodzie stała jednak Joppa. Trzeba było wpierw zdobyć to wrogie sobie miasto, aby nie pozostawić na swoich tyłach żadnego warownego punktu w ręku nieprzyjaciela, kiedy będzie zdążał ku Jerozolimie. Teraz zaczął z nim współdziałać także Silon, rad, że znalazł pretekst do opuszczenia Jerozolimy, lecz mocno dawali mu się we znaki ścigający go Żydzi. Herod uczynił na nich wypad z niewielkim oddziałem i szybko zmusił ich do odwrotu, wybawiając z opresji Silona, który zresztą słabo się bronił. 

4. Następnie zajął Joppę i szybkim marszem podążył ku Masadzie, aby wyzwolić swoich bliskich. Spośród mieszkańców kraju jednych pociągała ku niemu życzliwość dla jego ojca, drugich jego sława, innych wreszcie chęć wyrażenia wdzięczności za dobrodziejstwa, jakich doznali od nich obu, większość przekonanie, że on niewątpliwie zasiądzie na tronie. W taki sposób zebrały się trudne do pokonania zastępy. Kiedy Herod posuwał się naprzód, Anty gon urządzał różne zasadzki, obsadzając odpowiednie przejścia, lecz swoim nieprzyjaciołom nie wyrządził żadnej lub prawie żadnej szkody. Herod natomiast z łatwością przejął pod swoją władzę krewnych z Masady i twierdzę Orezę, po czym ruszył ku Jerozolimie. Przyłączyły się do niego oddziały Silona oraz wielu ludzi z miasta, będących pod wrażeniem potęgi Heroda.

5. Kiedy rozbił obóz po zachodniej strome miasta, rozmieszczeni w tej części strażnicy obrzucili ich strzałami i oszczepami, podczas gdy inni obrońcy urządzali wypady w zwartych grupach i atakowali zewnętrzne posterunki. Herod kazał najpierw heroldom obchodzić mury i ogłaszać, że przybywa dla dobra narodu i ocalenia miasta. Nie zamierza bynajmniej mścić się nawet na zdeklarowanych wrogach, ale gotów jest zapewnić bezkarność i najzagorzalszym przeciwnikom. Ponieważ zwolennicy Antygona wygłaszali przeciwne wezwania, nie pozwalając nikomu ani słuchać nawoływań heroldów, ani przechodzić na stronę przeciwników, Herod kazał swoim żołnierzom przystąpić do obrony przed wojownikami rażącymi z murów. Ci jednak, miotając pociski, szybko wszystkich od wież odpędzili.

6. Wtedy to Silon zdradził się, że jest człowiekiem sprzedajnym. Podjudził on mianowicie wielu swoich żołnierzy, aby głośno wyrzekali na brak zaopatrzenia i domagali się pieniędzy na żywność oraz odesłania ich do odpowiednich miejsc na leże zimowe. Okolice miasta bowiem były ogołocone, gdyż poprzednio wszystko zagrabiły wojska Antygona. Zaczął tedy zwijać swój obóz i czynił przygotowania do odmarszu. Herod jednak zwrócił się do podległych Silonowi dowódców i poszczególnych grup żołnierzy, prosząc ich, aby nie opuszczali tego, którego przysłali Cezar, Antoniusz i senat. Od niedostatków wybawi ich już od tego dnia poczynając. Po tym wezwaniu sam natychmiast ruszył w okoliczne tereny i sprowadził żywność w tak wielkiej obfitości, że obrócił wniwecz wszelkie preteksty Silona. Zatroszczył się także o to, aby i w następnych dniach nie zabrakło zapasów. Mieszkańcom okolic Samarii - miasto to opowiedziało się po jego stronie - rozkazał sprowadzić do Jerycha zboże, wino, oliwę i bydło. Na wieść o tym Antygon rozesłał ludzi po kraju, polecając zatrzymywać transporty z żywnością i urządzać na nie zasadzki. Usłuchano go i wielka liczba ciężkozbrojnych zebrała się powyżej Jerycha. Zajęto pozycje w górach i czatowano na wiozących żywność. Ale i Herod nie zasypiał sprawy, lecz zabrał dziesięć kohort, w tym pięć rzymskich i pięć żydowskich, do których należał także mieszany oddział żołnierzy najemnych z niewielką liczbą jeźdźców, i przybył do Jerycha. Miasto zastał opuszczone, lecz napotkał pięciuset mężów z żonami i dziećmi, którzy zajęli jego górne części. Tych wziął do niewoli, lecz później puścił wolno. Rzymianie zaś wtargnęli do pozostałej części miasta, którą złupili. Znaleźli tam domy pełne wszelakich klejnotów. Król pozostawił w Jerychu załogę i po powrocie stamtąd rozesłał wojsko rzymskie na leże zimowe do okolic Idumei, Galilei i Samarii, które były mu przyjazne. Także Antygon, chcąc przypodobać się Antoniuszowi, przekupił Silona i uzyskał zgodę na zakwaterowanie części wojska w Liddzie.

ROZDZIAŁ XVI

1. Tak więc Rzymianie pędzili błogi żywot, mając w bród wszystkiego i wolni od trudów rzemiosła wojennego. Herod tymczasem nie siedział bezczynnie, lecz wysławszy brata Józefa na czele wojska liczącego dwa tysiące pieszych i czterystu jeźdźców, zajął Idumeę, aby zapobiec wystąpieniom buntowniczym na rzecz Antygona. Sam natomiast przeniósł swoją matkę i krewnych, których wyprowadził z Masady, do Samarii i umieścił ich w bezpiecznym miejscu, po czym podążył, aby zająć pozostałe twierdze w Galilei i wypędzić załogi Antygona.

2. Przed Sefforis stanął w czasie gwałtownej śnieżycy i zajął miasto bez walki, jako że załogi zbiegły przed jego nadejściem. Tutaj pozwolił wojskom, które mu towarzyszyły i wskutek zimy mocno ucierpiały, pokrzepić swe siły. Była tu zaś obfitość żywności. Następnie ruszył na zamieszkałych w grotach rozbójników, którzy swymi łupieskimi wyprawami w znacznej części kraju wyrządzili mieszkańcom nie mniej szkód niż wojna. Herod wyprawił przodem trzy oddziały żołnierzy pieszych, a jeden oddział jazdy na wieś Arbelę, dokąd sam dotarł po czterdziestu dniach z pozostałymi siłami. Wrogowie nie przestraszyli się jego nadejścia i wyszli na spotkanie z bronią w ręku. Łączyli oni doświadczenie w walce z odwagą właściwą rozbójnikom. Kiedy doszło do starcia, pod naporem ich prawego skrzydła lewe skrzydło Heroda zaczęło ustępować. Herod natychmiast wykonał manewr okrążający swoim prawym skrzydłem, przychodząc tym oddziałom z pomocą i powstrzymując je od dalszej ucieczki. Uderzywszy na czyniących pościg, zatrzymał atak nieprzyjaciół, aż w końcu nie mogli oni wytrzymać czołowego natarcia i rzucili się do ucieczki.

3. Herod ścigał ich do Jordanu, zadając im straty w ludziach. Sporą część ich wytracił, a reszta rozproszyła się, chroniąc się za rzeką. Tak więc cała Galilea została wyswobodzona od ich postrachu z tym wszakże wyjątkiem, że niektórzy rozbójnicy pozostali, kryjąc się w jaskiniach. Rozprawa z nimi wymagała jednak czasu. Dlatego też Herod najpierw wynagrodził żołnierzy za poniesione trudy, dając każdemu po sto pięćdziesiąt drachm srebra, a dowódcom wielekroć więcej, po czym odesłał ich na leże zimowe. Najmłodszemu z braci, Ferorasowi, polecił zająć się dostawą żywności dla nich i umocnieniem Aleksadrejonu. Ten zaś oba te zadania spełnił z całą gorliwością.

4. W owym czasie Antoniusz przebywał w okolicy Aten, a Wentidiusz wezwał Silona i Heroda do udziału w wyprawie przeciw Partom, polecając wpierw zaprowadzić porządek w Judei. Herod chętnie odesłał Silona do Wentidiusza, a sam wyprawił się na mieszkańców pieczar. Jaskinie te znajdowały się w stromych urwiskach górskich i zewsząd były niedostępne. Wiodły do nich tylko biegnące ukośnie niezmiernie wąskie ścieżki. Skalisko, w którym były wejścia do nich, opadało ku bardzo głębokim rozpadlinom i stromo urywało się w jarach. Wobec niedostępności terenu, król przez długi czas nie wiedział, jak postąpić, aż w końcu powziął bardzo ryzykowny plan. Kazał mianowicie najtęższych mężów spuścić w skrzyniach zawieszonych na linie, umożliwiając im w ten sposób dostęp do wejść jaskiń. Mężowie ci zabijali rozbójników z rodzinami, a na broniących się miotali ogień. Herod jednak rad był niektórych z nich ocalić i kazał przez herolda wezwać ich, aby wyszli do niego. Lecz żaden z nich nie poddał się dobrowolnie, a niejeden spośród zmuszonych do tego wolał śmierć niż niewolę. Wówczas to pewien starzec, ojciec siedmiorga dzieci, kiedy matka wraz z nimi prosiła go, by pozwolił im wyjść za poręczeniem ułaskawienia, pozabijał ich w taki oto sposób: kazał im pojedynczo wychodzić, a sam, stanąwszy przy wejściu, kolejno mordował każdego, który zbliżał się. Herod, który przyglądał się temu z daleka, głęboko był tym poruszony i wyciągnąwszy ku starcowi prawicę, nakłaniał go, by oszczędził dzieci. On jednak pozostał głuchy na te słowa, a nawet szydził z Heroda, wytykając mu jego niskie pochodzenie. Po dzieciach zabił również żonę i zrzuciwszy ciała ze skały, sam w końcu skoczył w przepaść. 

5. Takim sposobem Herod wziął w swoje władanie jaskinie wraz z ich mieszkańcami. Pozostawiwszy pod wodzą Ptolemeusza oddział wojska, który uważał za dostatecznie silny, aby stłumić ewentualne bunty, powrócił do Samarii, wiodąc trzy tysiące ciężkozbrojnej piechoty i sześćset jazdy do walki z Antygonem. Po jego odejściu podnieśli głowę ci, którzy zwykli wzniecać rozruchy w Galilei, zabili dowódcę Ptolemeusza, na którego napadli znienacka, i pustoszyli kraj, znajdując kryjówki wśród bagien i w miejscach trudnych do spenetrowania. Skoro Herod dowiedział się o nowym powstaniu, ruszył pośpiesznie na pomoc, wytracił znaczną liczbę jego uczestników, obiegł i zniszczył wszystkie twierdze, a jako karę za wystąpienia buntownicze nałożył na miasta haracz w wysokości stu talentów. 

6. Tymczasem, gdy już wypędzono Partów, a Pakorus poniósł śmierć, Wentidiusz wysłał z rozkazu Antoniusza tysiąc jeźdźców i dwa legiony na pomoc Herodowi w jego walce z Anty gonem. Ów zaś napisał błagalny list do ich dowódcy Macherasa, aby raczej jemu zechciał nieść pomoc i - gorzko przy tym skarżąc się na gwałty popełnione przez Heroda [oraz jego aroganckie postępowanie jako króla] - obiecał mu jeszcze dać pieniądze. Ten jednak nie dał się nakłonić do zdrady, gdyż nie mógł tak zlekceważyć rozkazu tego, który go posłał, a ponadto Herod ofiarował mu jeszcze większą sumę. Udawał jednak przyjaciela i podążył, aby wybadać sytuację Antygona, nie słuchając przestróg Heroda. Antygon jednak przejrzał jego zamiary, zamknął przed nim bramy miasta i odpędzał od murów jak wroga, aż w końcu zawstydzony Macheras powrócił do Heroda do Emmaus. Swoim niepowodzeniem był tak bardzo rozwścieczony, że zabijał każdego napotkanego po drodze Żyda, nie oszczędzając także zwolenników Heroda, lecz traktując wszystkich jak ludzi Antygonowych. 

7. Oburzony tym postępowaniem Herod zdecydowany był zaatakować Macherasa jak wroga. Opanował jednak swój gniew i udał się w drogę do Antoniusza, aby oskarżyć Macherasa o zbrodnicze postępki. Ten jednak, zastanowiwszy się nad swoimi przewinieniami, podążył spiesznie za królem i usilnymi prośbami zdołał go przebłagać. Herod jednak nie przerwał podróży do Antoniusza. A gdy dowiedział się, że ów z wielkimi siłami naciera na Samosatę - jest to silny gród w pobliżu Eufratu - przyspieszył swój marsz widząc, że nadarza się dobra sposobność okazania męstwa i pozyskania sobie jeszcze większej przychylności Antoniusza. I rzeczywiście z jego nadejściem nastąpił dla Rzymian koniec oblegania. Położył on trupem wielu barbarzyńców i zdobył obfite łupy, tak że Antoniusz, który od dawna miał podziw dla jego dzielności, wówczas nabrał dla niego jeszcze większego respektu i znacznie pomnożył zaszczyty, oprócz tych, które Herod już miał, oraz nadzieje na osiągnięcie tronu. Antoniusz natomiast zmuszony był oddać Samosatę.

ROZDZIAŁ XVII

1. Tymczasem sprawie Heroda w Judei zadano ciężki cios. Otóż zostawił on tutaj swego brata, Józefa, powierzając mu najwyższą władzę, lecz nakazał nie wszczynać żadnych działań przeciwko Antygonowi do czasu swego powrotu. Macheras bowiem, jak dowodziło jego poprzednie postępowanie, nie był pewnym sprzymierzeńcem. Lecz Józef, jak tylko dowiedział się, że brat znajduje się już dostatecznie daleko w drodze, lekceważąc jego nakazy ruszył na Jerycho z pięcioma kohortami, które przysłał Macheras. Wyprawa ta miała na celu zagrabienie zboża, ponieważ był to czas pełnego lata. Kiedy wrogowie przypuścili atak w górzystej i trudno dostępnej okolicy, sam poległ, okazując niezwykłe męstwo w walce, a całe wojsko rzymskie zostało w pień wycięte. Kohorty te bowiem utworzono ze świeżego zaciągu z Syrii i do ich szeregów nie wcielono żołnierzy zwanych weteranami, którzy mogliby wesprzeć nie obeznanych z rzemiosłem wojennym.

2. Zwycięstwo to nie zadowoliło Antygona, który był tak bardzo rozwścieczony, że pastwił się nawet nad trupem Józefa. Kiedy dostał w swe ręce ciała zabitych, kazał uciąć mu głowę, mimo że brat Feroras ofiarował jako okup za nią pięćdziesiąt talentów. Po zwycięstwie odniesionym przez Antygona Galileę objęła tak gwałtowna fala buntu, że stronnicy Antygona wywlekali przedniej szych obywateli, którzy stali po stronie Heroda, nad jezioro i tam ich topili. Do poważnych zaburzeń doszło też w Idumei, gdzie Macheras znowu począł obwarowywać jedną z twierdz, zwaną Gitta. O tym wszystkim nic Herod jeszcze nie wiedział. Po zajęciu bowiem Samosaty Antoniusz ustanowił Sosjusza zarządcą Syrii i polecił mu dać pomoc Herodowi w walce z Anty gonem, a sam udał się do Egiptu. Sosjusz tedy wysłał przodem dwa legiony do Judei, aby wspomogły Heroda, a sam z pozostałą częścią wojska ciągnął tuż za nimi.

3. Herod tymczasem przebywał w Dafne w pobliżu Antiochii i miał sny, które wyraźnie wróżyły śmierć brata. Kiedy zerwał się z łoża pełen niepokoju, właśnie nadeszli posłańcy z tą nieszczęsną nowiną. Przez krótki tylko czas opłakiwał tę stratę i, odłożywszy na później właściwą żałobę, natychmiast ruszył na wrogów, czyniąc forsowne marsze do granic wytrzymałości. Kiedy przybył do Libanu, zwerbował jako sprzymierzeńców ośmiuset spośród mieszkańców gór. Ponadto dołączył się tam jeden legion rzymski. Z tymi siłami wtargnął do Galilei, nie czekając nawet nim dzień zaświta, i wyparł nieprzyjaciół zagradzających mu drogę na pozycję, którą poprzednio opuścił. Wiele razy szturmował tę twierdzę, lecz zanim zdołał ją zdobyć, musiał wskutek szalejącej burzy zająć kwatery w sąsiednich wioskach. A gdy kilka dni później dołączył do niego jeszcze drugi legion przysłany przez Antoniusza, zatrwożeni tą potęgą wrogowie sami opuścili warownię. 

4. Pragnąc jak najrychlej wziąć pomstę na zabójcach brata, Herod maszerował dalej przez okolice Jerycha. Tam to przydarzył mu się niezwykły wypadek, a że wbrew oczekiwaniu niespodziewanie wyszedł z niego cało, zyskał sobie opinię męża cieszącego się szczególną łaską Bożą. Otóż owego wieczora wielu przedniej szych obywateli spożywało z nim ucztę. Kiedy skończyła się biesiada i wszyscy się rozeszli, nagle dom się zawalił. Uważając to wydarzenie za znak zarówno niebezpieczeństwa, jak i ocalenia w przyszłej wojnie, zarządził skoro świt wymarsz swego wojska. Wtem około sześciu tysięcy nieprzyjaciół wypadło z gór, usiłując atakować przednie straże. Nie mając jednak dość odwagi, by zetrzeć się z Rzymianami w walce wręcz, obrzucili ich z daleka kamieniami i oszczepami, raniąc wielu żołnierzy. Wówczas ugodzono w bok oszczepem samego Heroda, kiedy przejeżdżał wzdłuż kolumny wojska. 

5. Antygon, pragnąc wywołać u swoich przeciwników wrażenie, że góruje nad nimi nie tylko odwagą, lecz także liczebnością swoich wojsk, wysłał jednego z towarzyszy, niejakiego Papposa z zastępem żołnierzy do Samarii. Miał on za zadanie wystąpić do walki z Macherasem. Herod tymczasem zapuszczał zagony w kraj nieprzyjacielski, zniszczył pięć miasteczek, zabijając w nich dwa tysiące mieszkańców, domy puścił z dymem, po czym powrócił do obozu. Jego kwatera główna znajdowała się we wsi zwanej Kana.

6. Dzień po dniu przechodziło na stronę Heroda mnóstwo Żydów z samego Jerycha i z innych części kraju: jedni czynili to z nienawiści do Antygona, drudzy pod wrażeniem odniesionych przez niego sukcesów, ale najwięcej ludzi popychała ku niemu ślepa żądza zmiany stosunków. Herod rwał się do walki, a wojsko Papposa, którego nie odstraszała ani liczba, ani zapał przeciwników, ochoczo ruszyło na ich spotkanie. Kiedy doszło do bitwy, oddziały ich na innych odcinkach stawiały Żydom przez krótki czas opór, lecz Herod, pomny śmierci brata, walczył z taką zaciętością, jakby się mścił na samych sprawcach zbrodni, i szybko rozgromił ich szeregi przed sobą, po czym zwrócił się kolejno ku tym, co się jeszcze trzymali, i wszystkich zmusił do ucieczki. Do istnej rzezi doszło, kiedy zepchnięto ich do wsi, z której wyruszyli, a Herod energicznie nacierał na straż tylną i niezliczone mnóstwo ludzi zabijał. Do wsi wtargnął razem z nieprzyjaciółmi. W każdym domu tłoczyli się ciężkozbrojni, a na dachach pełno było żołnierzy broniących się z góry. Po pokonaniu znajdujących się na zewnątrz polecił rozwalić domy i wywlekać tych, którzy znajdowali się wewnątrz. Na głowy wielu z nich kazał zwalać dachy i takim sposobem zabijał tych ludzi masowo. Jeśli komuś udało się wyrwać z ruin, wpadał na miecze żołnierzy. Powstały takie stosy trupów, że tarasowały zwycięzcom drogi. Nieprzyjaciele nie wytrzymali takiego ciosu. Spora liczba tych, co się znów zebrali, rozpierzchła się w ucieczce na widok wsi usłanej trupami. Herod, uskrzydlony zwycięstwem, byłby od razu pomaszerował na Jerozolimę, gdyby go nie powstrzymała niezwykle gwałtowna burza.

To właśnie nie pozwoliło Herodowi odnieść pełnego zwycięstwa, a Antygona, który już zamierzał opuścić miasto, uratowało od ostatecznej klęski. 

7. Pod wieczór Herod rozpuścił już utrudzonych bojem towarzyszy, aby mogli odpocząć, sam natomiast, rozgrzany jeszcze walką, udał się od razu jak zwykły żołnierz do kąpieli, a postępował za nim tylko jeden sługa. Nim zdołał wejść do łaźni, wybiegł tuż przed nim jeden z żołnierzy nieprzyjacielskich z mieczem w ręku, za nim drugi i trzeci, a potem jeszcze więcej. Schronili się oni z bronią w łaźni, uszedłszy z pola bitwy, i aż do tego czasu siedzieli tam ukryci i trwogą zdjęci. A gdy zobaczyli króla, ocknęli się z odrętwienia, biegli obok niego drżąc ze strachu, choć był on zupełnie bezbronny, i rzucili się ku wyjściom. Przypadek chciał, że z innych ludzi nie znalazł się tam nikt, kto by mógł tych mężów pochwycić, a Herod rad był, że wyszedł cało. Tak więc wszystkim udało się wymknąć. 

8. Następnego dnia kazał dowódcy Antygonowemu Papposowi uciąć głowę - poległ on bowiem na polu bitwy - i posłał ją bratu Ferorasowi jako zadośćuczynienie za zamordowanie ich brata. On to bowiem zabił Józefa. Gdy burza ucichła, podążył ku Jerozolimie i poprowadził wojsko pod same mury. Trzy lata właśnie minęły od czasu, jak go w Rzymie ustanowiono królem. Rozbił obóz naprzeciw świątyni, gdyż z tej strony najłatwiej było je szturmować i tędy właśnie wziął je poprzednio Pompejusz. Poprzydzielał żołnierzy do wyznaczonych prac i po wycięciu drzew na przedpolu miasta kazał usypać trzy wały, a na nich zbudować wieże. Dla wykonania tych zadań pozostawił najsprawniejszych spośród swoich towarzyszy, a sam udał się do Samarii, aby poślubić córkę Aleksandra, syna Arystobula, z którą, jak powiedzieliśmy, był już zaręczony. Zajął się zaślubinami, które były w porównaniu z oblężeniem sprawą zupełnie drugorzędną, gdyż lekceważył już sobie nieprzyjaciół. 

9. Po zaślubinach powrócił do Jerozolimy z jeszcze większymi zastępami. Dołączył do niego także Sosjusz ze znacznymi siłami jazdy i wojska pieszego, które wysłał przodem przez środek lądu, a sam maszerował przez Fenicję. Całość zjednoczonych wojsk rozłożyła się w pobliżu północnego muru i ogółem liczyła jedenaście jednostek wojska pieszego i sześć tysięcy jazdy, nie licząc sprzymierzeńców syryjskich, którzy stanowili znaczny kontyngent. Herod miał mocne oparcie w uchwałach senatu, na podstawie których został ustanowiony królem, a Sosjusz w Antoniuszu, który przysłał pod jego wodzą wojsko na pomoc Herodowi.

ROZDZIAŁ XVIII

1. Nastroje zaniepokojenia wśród ludności żydowskiej w mieście przejawiały się w rozmaity sposób. I tak słabsi, zgromadzeni wokół Przybytku, byli jakby w stanie jakiegoś natchnienia i rozpuszczali rozmaite wypowiedzi prorocze stosownie do okoliczności. Odważniejsi czynili różnego rodzaju wypady w zwartych grupach, starając się przede wszystkim ściągnąć żywność z okolicy miasta i nie pozostawić żadnego pożywienia ani dla koni, ani dla ludzi. I wreszcie bardziej zdyscyplinowani spośród ludzi zdolnych do walki mieli za zadanie obronę przed oblężeniem: odpędzali wznoszących wały ze stanowisk na murze i wymyślali nieustannie nowe środki zwalczania machin oblężniczych. Ale nade wszystko górowali nad nieprzyjaciółmi umiejętnością czynienia podkopów.

2. Z kolei król, dla przeciwdziałania tym łupieskim zagonom, urządzał zasadzki, dzięki którym powstrzymał ich wypady, a brakowi żywności zaradził organizując dowóz z dalszych okolic. Co do sił walczących, miał on przewagę dzięki doświadczeniu wojennemu Rzymian, ale odwaga przeciwników nie miała wprost granic. [Nie] wdawali się w otwartą walkę z Rzymianami - byłaby to oczywista śmierć - lecz przedostając się podziemnymi przejściami zjawiali się niespodziewanie między nimi i zanim zdołano obalić jakąś część muru, już w to miejsce wznosili drugi. Słowem - zarówno w działaniu, jak i w pomysłach byli niezmordowani, gotowi bronić się do ostatniego tchu. Bądź co bądź wytrzymali oblężenie przez pięć miesięcy, mimo że miasto otoczone było pierścieniem tak potężnych sił, aż w końcu niektórzy z wyborowych żołnierzy Heroda odważnie wdarli się na mur i wtargnęli do środka, a za nimi setnicy Sosjusza. Najpierw opanowano teren wokół świątyni, a gdy wojsko wkroczyło ze wszech stron, doszło do prawdziwej masakry, ponieważ Rzymianie byli rozwścieczeni długotrwałym oblężeniem, a żydowskie zastępy Heroda nie chciały zostawić żywym żadnego z przeciwników. Ludzie ginęli masowo w wąskich uliczkach, stłoczeni w domach i chroniąc się do Przybytku. Nie było litości ani dla dzieci, ani dla starców, ani dla słabych kobiet. I chociaż król rozsyłał posłańców na wszystkie strony z wezwaniem, aby ich oszczędzili, nikt nie powstrzymał ręki, lecz jakby szałem opętani wyładowywali swą wściekłość na każdym, bez różnicy wieku. Wtedy także Antygon, nie bacząc ani na swoje dawniejsze, ani obecne położenie zszedł z zamku i rzucił się do nóg Sosjuszowi. Ten jednak nie okazał dla niego najmniejszej litości z powodu tej odmiany losu, lecz wybuchnął śmiechem i nazwał go "Antygoną". Nie puścił go jednak jak kobietę zupełnie wolno, lecz trzymano go związanego pod strażą. 

3. Po zwycięstwie odniesionym nad wrogami Herod stanął przed zadaniem okiełzania także obcych sprzymierzeńców. Albowiem ten cudzoziemski tłum ruszył do oglądania świątyni i świętości w Przybytku. Król powstrzymał jednych napomnieniem, drugich pogróżkami, a innych nawet bronią uważając, że zwycięstwo byłoby czymś gorszym od klęski, gdyby oni zobaczyli cokolwiek z tego, co powinno być zakryte przed nimi. Położył już także kres rabunkom w mieście, wyrzucając po wielekroć razy Sosjuszowi, że Rzymianie pragną ogołocić miasto z mienia i mężów i jego pozostawić jako króla na pustyni: wymordowanie zaś tak wielkiej liczby mieszkańców uważa za zbyt wysoką cenę nawet za panowanie nad światem. A gdy ten odrzekł, że grabież jest słusznym prawem żołnierzy za trudy oblężenia, król oświadczył, że wypłaci każdemu wynagrodzenie z własnej szkatuły. Takim sposobem wykupił pozostałą część ojczystego miasta i dotrzymał obietnicy: wynagrodził szczodrze każdego żołnierza i odpowiednio dowódców, a iście po królewsku obdarował Sosjusza, tak że nikt nie odszedł z pustymi rękami. Sosjusz złożył Bogu złoty wieniec i opuścił Jerozolimę, zabierając z sobą do Antoniusza związanego Antygona. Tego, choć do końca żywił złudną nadzieję ocalenia swej głowy, czekał topór - słuszna kara za jego podłe czyny. 

4. Król Herod dzielił ludność miasta na takich, co byli jego zwolennikami, i tych obdarzał zaszczytami, czyniąc ich jeszcze bardziej sobie oddanymi, i takich, co trzymali z Antygonem, i tych starał się wytępić. Ponieważ wtedy brakowało mu pieniędzy, rozkazał wszystkie posiadane kosztowności przetopić na monety i posłać je Antoniuszowi i jego zaufanym. Tym sposobem nie wykupił się jednak od wszystkich kłopotów, albowiem Antoniusz, zupełnie owładnięty miłością do Kleopatry, we wszystkich sprawach kierował się tą namiętnością. Natomiast Kleopatra, która tak obeszła się ze swoją rodziną, że nikt z krewnych nie pozostał przy życiu, teraz zapragnęła krwi ludzi w obcych krajach. Oczerniła przed Antoniuszem wybitnych mężów z Syrii i namówiła go do zgładzenia ich, aby w ten sposób z łatwością stać się panią ich posiadłości. Z kolei zachłanność swoją obróciła na Żydów i Arabów i czyniła potajemne knowania, aby zgładzić obu królów - Heroda i Malchosa.

5. Antoniusz jednak wobec niektórych jej żądań zachował jeszcze zdrowy rozsądek i uważał stracenie tak szlachetnych mężów i tak wybitnych królów za zbrodnię. Uczynił to, co było bliskie takiego kroku - przestał uważać ich za przyjaciół: odciął znaczne obszary od ich krajów i podarował Kleopatrze, między innymi gaj palmowy w Jerychu, gdzie rodzi się balsam, oraz wszystkie miasta po tej stronie rzeki Eleuteros, oprócz Tyru i Sydonu. Kiedy stała się panią tych ziem i odprowadziła Antoniusza, który wyruszył na Partów, aż do Eufratu, przybyła drogą przez Apameę i Damaszek do Judei. Tutaj Herod starał się osłabić jej wrogość szczodrymi podarkami i wydzierżawił ziemie oderwane od królestwa za sumę dwustu talentów wypłacaną corocznie. Następnie towarzyszył jej aż do Peluzjum, obchodząc się z nią z wielkim uszanowaniem. Niebawem przybył z Partii Antoniusz, wiodąc z sobą jeńca Artabazesa, syna Tigranesa, jako prezent dla Kleopatry. Wraz ze skarbami bowiem i wszystkimi łupami Part został jej natychmiast przekazany w darze.

ROZDZIAŁ XIX

1. Gdy rozgorzała wojna pod Akcjum, Herod poczynił przygotowania, aby przyjść Antoniuszowi z pomocą. Już bowiem zdołał uśmierzyć wszelkie zamieszki w Judei i zajął nawet Hirkanię, którą to miejscowość dzierżyła dotychczas siostra Antygona. Ale Kleopatra chytrze przeszkodziła temu, aby mógł dzielić z Antoniuszem jego niebezpieczeństwa. Knując spisek - jako się rzekło - przeciw królom, nakłoniła Antoniusza do powierzenia zadania prowadzenia wojny z Arabami Herodowi, aby w razie jego zwycięstwa stać się panią Arabii, a w wypadku poniesienia klęski - Judei i w taki sposób przy pomocy jednego władcy obalić drugiego. 

2. Wszakże zamysł ten obrócił się na korzyść Heroda. Najpierw czynił wypady na nieprzyjaciół, a skoro zebrał znaczne zastępy jazdy, natarł na nich koło Diospolis i mimo zaciekłego oporu odniósł nad nimi zwycięstwo. Klęska ta wywołała wielkie poruszenie wśród Arabów. Zebrali się w wielkiej liczbie koło Kanaty w Celesyrii i czekali na Żydów. Kiedy Herod nadciągnął tam ze swoim wojskiem, postanowił wojnę prowadzić z większą przezornością i rozkazał obóz obwarować. Ale masa żołnierska nie usłuchała jego rozkazu, lecz zachęcona pierwszym zwycięstwem ruszyła na Arabów. Po pierwszym natarciu zmusiła ich do ucieczki i rzuciła się w pogoń za nimi. W czasie tego pościgu jeden z dowódców Kleopatry, Atenion, który zawsze zionął nienawiścią do Heroda, uknuł spisek przeciw niemu, podburzając do wrogiego wystąpienia mieszkańców Kanaty. Zagrzani ich atakiem Arabowie zawrócili i zebrawszy swe siły zmusili do ucieczki wojsko Heroda w skalistej i niedostępnej okolicy, zadając mu przy tym ciężkie straty. Ci, co zdołali uratować się po bitwie, schronili się do Ormizy, gdzie Arabowie otoczyli i wzięli wraz z załogą ich obóz. 

3. Wkrótce po tym pogromie Herod przybył z odsieczą, lecz na próżno, bo już było za późno. Winę za klęskę, która go spotkała, ponosili niżsi dowódcy wskutek braku karności. Gdyby bowiem nie ruszono zbyt pochopnie do ataku, Atenion nie miałby okazji wciągnięcia ich w zasadzkę. Herod zresztą mścił się na Arabach, czyniąc nieustannie łupieskie wyprawy na ich kraj i każąc im niejeden raz gorzko wspominać to jedyne ich zwycięstwo. W czasie, gdy toczył wojnę z nieprzyjaciółmi, spadło nań nowe, z woli wyższej zesłane nieszczęście. Był to już siódmy rok sprawowania przez niego władzy królewskiej, a wojna pod Akcjum osiągnęła punkt szczytowy. Otóż z nastaniem wiosny trzęsienie ziemi pochłonęło niezliczoną ilość bydła i trzydzieści tysięcy ofiar w ludziach. Wojsko uniknęło strat, ponieważ obozowało pod gołym niebem. Wieść ta - która zawsze okropności jeszcze wyolbrzymia - dodała odwagi Arabom. Przekonani, że wskutek obrócenia w gruzy całej Judei będą mogli opanować opuszczony kraj, najechali na nią, zabiwszy uprzednio na ofiarę posłów, którzy wtedy od Żydów do nich przybyli. Napaść ta wprawiła masy żołnierskie w przerażenie, a rozmiary nastepujących po sobie klęsk zupełnie złamały ich ducha. Przeto Herod zebrał swe wojska i starał się zagrzać je do walki tymi słowy: 

4. "Wydaje mi się czymś nader nierozsądnym, że właśnie teraz poddajecie się trwodze. Jeżeli ciosy spadają z dopustu woli wyższej, upadanie na duchu można uznać za rzecz naturalną, lecz pogrążenie się w taki stan dlatego, że nas atakują ludzie, nie jest rzeczą godną mężów. Jestem tak daleki od odczuwania strachu przed nieprzyjaciółmi po trzęsieniu ziemi, że widzę nawet w tym zdarzeniu przynętę zastawioną przez Boga na Arabów, aby dali nam zadośćuczynienie. Wszak oni przyszli tu nie tyle polegając na swojej broni i sile ramion, ile na tym, że spadło na nas nieszczęście niezależne od woli ludzkiej. Złudna to nadzieja, która rodzi się nie z własnej siły, lecz z cudzej klęski. W świecie ludzkim ani nieszczęścia, ani ich przeciwieństwa nie są czymś trwałym, lecz szczęście, jak wiadomo, przechyla się raz na jedną, raz na drugą stronę. O prawdzie tej można przekonać się na własnych przykładach. Otóż w poprzedniej bitwie byliśmy zwycięzcami, potem pokonali nas wrogowie, a obecnie według wszelkiego prawdopodobieństwa oni poniosą klęskę, choć wydaje się im, że będą górą. Zbyt wielka pewność siebie rodzi opieszałość, a uczucia trwogi uczą przezorności. Tak też i wasze obawy napełniają mnie otuchą. Kiedy bowiem daliście się ponieść zbytniej śmiałości, nie bacząc na położenie, i ruszyliście na nieprzyjaciół wbrew mojej woli, Atenion znalazł sposobność do podstępnego działania. Teraz jednak wasza obawa i pozorny brak odwagi jest dla mnie rękojmią pewnego zwycięstwa. Jest to słuszna postawa w oczekiwaniu na walkę. Kiedy jednak dojdzie do czynu, trzeba śmiało podnieść czoła i pokazać tym bezbożnikom, że żadne nieszczęście czy to spowodowane przez ludzi, czy zesłane przez Boga nie złamie męstwa Żydów, póki ducha nie wyzioną. Nikt nie będzie mógł spokojnie patrzeć, jak Arab, który wiele razy ledwie nie został wzięty do niewoli, staje się panem jego dóbr. Niech was nie przerażają ruchy martwej przyrody ani trzęsienie ziemi niech w waszych oczach nie będzie znakiem zwiastującym dalsze nieszczęścia. Zaburzenia elementów są prawem natury i nie wyrządzają większej szkody niż pozwalają z góry zakreślone granice. Może zresztą jakiś znak mniejszy poprzedzać zarazę, głód i trzęsienie ziemi, lecz wszystko to ma ograniczone rozmiary. Czyż może więcej szkody od trzęsienia ziemi wyrządzić wojna, jeśli nawet wypadłoby nam ją przegrać? A oto zaiste najbardziej wymowny znak klęski czekającej wrogów, znak nie wywołany przyczynami natury ani cudzą ręką: zamordowali oni w okrutny sposób naszych posłów, wbrew wszelkiemu prawu ludzkiemu. To są właśnie te okryte wieńcami ofiary, które złożyli Bogu, aby wygrać wojnę. Ale nie uda im się ujść przed jego potężnym okiem i niezwyciężoną prawicą. Dadzą nam rychło zadośćuczynienie, jeśli natchnieni duchem ojców staniemy do walki, aby pomścić się za zdradzonych. Niechaj każdy idzie w bój nie w obronie żony czy dzieci albo zagrożonej ojczyzny, lecz jako mściciel posłów. Oni w tej wojnie będą wodzami lepszymi od [nas] żyjących. Ja pierwszy ruszę do walki ufając, że i wy za mną pójdziecie. Dobrze przecież wiecie, że męstwa waszego nikt nie zmoże, jeśli jakimś lekkomyślnym postępkiem sami sobie nie wyrządzicie szkody".  

5. Kiedy tymi słowy zagrzał wojsko i widział je pełne zapału, złożył Bogu ofiarę, a po spełnieniu obrzędu przekroczył ze swoimi zastępami rzekę Jordan. Rozbił obóz koło Filadelfii, niedaleko nieprzyjaciela. Ponieważ pragnął jak najszybciej zetrzeć się z wrogiem, wdał się w potyczki o umocnione miejsce między liniami obu wojsk. Przeciwnicy bowiem także wysłali oddział, aby zajął ten punkt warowny. Tych szybko odparli żołnierze wysłani przez króla i zajęli pagórek. Sam Herod dzień w dzień wychodził naprzód z głównymi siłami ustawionymi w szyku bojowym i wyzywał Arabów do walki. Gdy nikt nie wystąpił przeciw niemu - ogarnęła ich bowiem jakaś wielka trwoga, a jeszcze bardziej niż wojsko drżał także ze strachu ich wódz Eltemos - postąpił naprzód i zaczął rozwalać palisadę. Zmuszeni takim sposobem, ruszyli bezładnie do walki pomieszam jeźdźcy z wojskiem pieszym. Mieli liczebną przewagę nad Żydami, ale ustępowali im wolą walki, jakkolwiek w obliczu zwątpienia w zwycięstwo i oni umieli okazać odwagę. 

6. Toteż jak długo bronili się, nie ponosili wielkich strat w ludziach; gdy jednak rzucili się do ucieczki, wielu z nich bądź zabijali Żydzi, bądź też tratowali sami rodacy. W czasie ucieczki zginęło pięć tysięcy, pozostałej masie udało się przedrzeć za palisadę. Herod otoczył ich i począł oblegać, lecz zanim wzięto ich szturmem, do ostateczności doprowadziło ich pragnienie wskutek braku wody. Król z pogardą potraktował ich posłów i choć ofiarowali okup w wysokości pięciuset talentów, jeszcze wzmógł swoje ataki. Ponieważ paliło ich pragnienie, wychodzili gromadnie i dobrowolnie poddawali się Żydom, tak że w ciągu pięciu dni wzięto cztery tysiące do niewoli. W szóstym dniu pozostała masa żołnierzy z desperacji wystąpiła do bitwy. Herod natarł na nich i znowu około siedmiu tysięcy położył trupem. Zadając im taki cios, pomścił się na Arabach, osłabił ducha tych mężów i osiągnął takie poważanie, że naród ów wybrał go na swego władcę.

ROZDZIAŁ XX

1. Niebawem przyszło Herodowi przeżywać ciężką troskę o dalsze losy swego panowania z powodu związków przyjaźni łączących go z Antoniuszem, nad którym Cezar odniósł zwycięstwo pod Akcjum. (Obawy jego były zresztą większe niż to, co go spotkało, gdyż Cezar uważał, że nie pokonał jeszcze Antoniusza, dopóki stoi przy nim Herod). Król zaś ze swej strony postanowił wyjść naprzeciw niebezpieczeństwu i popłynął na Rodos, gdzie właśnie bawił Cezar. Stanął przed nim bez diademu, ubiorem i postawą przypominając zwykłego człowieka, lecz godnością króla. Mówiąc bez ogródek, rzekł doń po prostu: "Cezarze! Zawdzięczając tron Antoniuszowi, starałem się - przyznaję to - we wszystkim, czym mogłem, być mu pomocny. I tego nie zawaham się powiedzieć, że z pewnością oręż mój przekonałby cię, jaką wdzięczność żywiłem dla Antoniusza, gdyby na przeszkodzie nie stanęli Arabowie. Posłałem mu więc wojsko posiłkowe wedle swoich możliwości i ogromną ilość żywności. Nie porzuciłem swojego dobroczyńcy nawet po klęsce pod Akcjum. Starałem się być dla niego najlepszym doradcą, skoro nie mogłem mu nieść pomocy jako sprzymierzeniec w walce i przedkładałem mu, że jest tylko jeden sposób wyjścia z powstałej po klęsce sytuacji - śmierć Kleopatry. W wypadku, gdyby zgodził się ją zgładzić, obiecałem mu pieniądze, mury obronne, wojsko i osobistą pomoc jako towarzysz broni w wojnie przeciwko tobie. Lecz namiętne uczucie do Kleopatry i Bóg, z łaski którego otrzymałeś władzę, zasklepiły mu uszy. Zostałem razem z Antoniuszem pokonany i dzieląc z nim los, złożyłem diadem. Przybyłem jednak do ciebie, żywiąc nadzieję, że ocali mnie moja uczciwość, i wierząc, że weźmie się tu pod uwagę to, jakim byłem, a nie to, czyim byłem przyjacielem". 

2. Na to odparł Cezar: "Bądź więc spokojny o swój los! Zostań na tronie królewskim, teraz jeszcze mocniej go dzierżąc. Zasługujesz na to, abyś wielu ludziom przewodził, skoro tak wysoko stawiałeś przyjaźń. Staraj się dochować wierności także tym, którym bardziej los się uśmiechnął, tak jak ja wiążę z twoją szlachetną postawą najlepsze nadzieje. Zaiste, dobrze postąpił Antoniusz więcej ulegając Kleopatrze aniżeli tobie, gdyż dzięki temu, że on rozum utracił, pozyskaliśmy ciebie. Dobrze, jak widać, poczynasz sobie, bo jak mi donosi Wentidiusz, posłałeś mu posiłki do walki z gladiatorami. Przeto teraz moim dekretem potwierdzam trwałość twojej władzy królewskiej. Będę się także starał wyświadczyć ci jeszcze inne dobrodziejstwa, abyś nie żałował Antoniusza". 

3. Tymi słowami Cezar okazał swoją przychylność królowi i znowu włożył diadem na jego skroń, a wyróżnienie to ogłosił dekretem, w którym użył  wielu zaszczytnych słów na pochwałę tego męża. Herod jeszcze bardziej ujął go swoimi podarkami i próbował wstawić się za jednym z przyjaciół Antoniusza, Aleksasem, który błagał o łaskę. Jednak silniejszy okazał się gniew Cezara. Miał on do zarzucenia człowiekowi, za którym się wstawiano, wiele ciężkich przewinień i wskutek tego prośbę oddalił. Kiedy później Cezar ciągnął do Egiptu przez Syrię, Herod przyjął go po raz pierwszy z całym królewskim przepychem i towarzyszył mu konno podczas przeglądu wojsk koło Ptolemaidy. Podejmował jego i wszystkich jego przyjaciół ucztą. Prócz tego kazał wydać dla całego wojska tyle wszystkiego, ile było potrzeba, aby je ugościć. 

Zatroszczył się także o obfite zaopatrzenie żołnierzy w wodę zarówno w czasie przemarszu przez pustynię aż do Peluzjum, jak i w drodze powrotnej, słowem - wojsko nie odczuwało żadnego niedostatku, czegokolwiek by potrzebowało. Stąd też u samego Cezara i wśród żołnierzy powstało mniemanie, że Herod miał królestwo - gdyby mierzyć je wielkością tych świadczeń dla wojska - o wiele za małe. Toteż gdy Cezar przybył do Egiptu już po śmierci Antoniusza i Kleopatry, nie tylko przyznał mu nowe zaszczyty, ale także przyłączył do jego królestwa ziemię oderwaną prze Kleopatrę, a z terenów poza obrębem jego granic: Gadarę, Hippos i Samarię, jako też miasta nadmorskie: Gazę, Antedon, Joppę i Zamek Stratona. Podarował mu nadto dla ochrony osobistej czterystu Gallów, którzy poprzednio stanowili straż przyboczną Kleopatry. Ale nic tak bardzo nie pobudzało Cezara do tej szczodrobliwości, jak wspaniałomyślność samego obdarowanego.

4. Po upływie pierwszej aktiady Cezar dodał do jego królestwa jeszcze tak zwany Trachon, graniczącą z nią Bataneę oraz krainę Auranitydę, a to z następującej przyczyny. Otóż Zenodor, który wziął w dzierżawę posiadłości Lizaniasza, ciągle podżegał rozbójników z Trachonu przeciwko mieszkańcom Damaszku. Ci uciekli się do zarządcy Syrii, Warrona, prosząc go, aby ich nieszczęsne położenie przedstawił Cezarowi. Ów, dowiedziawszy się o tym, wydał rozkaz wytępienia band rozbójniczych. Tedy Warron urządził na nich wyprawę, oczyścił kraj od owej plagi i odebrał Zenodorowi. Aby znów nie stał się odskocznią dla wypadów rozbójniczych na Damaszek, Cezar oddał go później Herodowi. A gdy po dziesięciu latach przybył powtórnie do prowincji, uczynił go prokuratorem całej Syrii; prokuratorowie rzymscy nie mogli więc wydawać żadnych zarządzeń bez zasięgania jego rady. Po śmierci Zenodora przydzielił Herodowi cały obszar pomiędzy Trachonem a ziemią galilejską. Wszelako nade wszystko Herod cenił sobie to, że był dla niego przyjacielem pierwszym po Agryppie, a dla Agryppy pierwszym po Cezarze. To z jednej strony otworzyło mu drogę do największej pomyślności, a z drugiej uskrzydliło jego ducha, przy czym swoją wielkoduszność okazywał przede wszystkim na polu religijnym.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXXIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA DRUGA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA TRZECIA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA CZWARTA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA PIĄTA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA SZÓSTA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA SIÓDMA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej